Twiede Wereldoorlog - Wikipedia
Naar inhoud springen
Houfmenu
Houfmenu
naar zijbalk verplaatsen
versjtaek
Navigatie
Veurblaad
Alle artikele
Alle categorieë
In 't nuujs
Recènte verangeringe
Willekäörig artikel
Nuuj artikele
communicatie
Gebroekersportaol
Hulp bie sjpelling
De kaffee
Zeuke
Zeuk
Uterlik
Donaties
Maak 'ne gebroeker aan
Aanmèlde
Persoenlike hulpmiddele
Donaties
Maak 'ne gebroeker aan
Aanmèlde
Inhaud
naar zijbalk verplaatsen
versjtaek
Begin
1
Deilnummers
2
Veurhistorie
3
Verloup vaan d'n oorlog in Europa
4
Einde van d'oorlog in Europa
5
Externe links
Inhoudsopgave omschakelen
Twiede Wereldoorlog
239 spraoke
Afrikaans
Alemannisch
አማርኛ
Aragonés
Ænglisc
العربية
الدارجة
مصرى
অসমীয়া
Asturianu
Авар
Aymar aru
Azərbaycanca
تۆرکجه
Башҡортса
Basa Bali
Boarisch
Žemaitėška
Bikol Central
Беларуская (тарашкевіца)
Беларуская
Български
भोजपुरी
Bislama
ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ
বাংলা
བོད་ཡིག
Brezhoneg
Bosanski
Batak Mandailing
Буряад
Català
閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Нохчийн
Cebuano
کوردی
Corsu
Qırımtatarca
Čeština
Kaszëbsczi
Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ
Чӑвашла
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Thuɔŋjäŋ
Zazaki
Dolnoserbski
डोटेली
ދިވެހިބަސް
Ελληνικά
Emiliàn e rumagnòl
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
Estremeñu
فارسی
Suomi
Võro
Føroyskt
Français
Arpetan
Nordfriisk
Furlan
Frysk
Gaeilge
贛語
Kriyòl gwiyannen
Gàidhlig
Galego
گیلکی
Avañe'ẽ
ગુજરાતી
Gaelg
Hausa
客家語 / Hak-kâ-ngî
עברית
हिन्दी
Fiji Hindi
Hrvatski
Hornjoserbsce
Kreyòl ayisyen
Magyar
Հայերեն
Արեւմտահայերէն
Interlingua
Jaku Iban
Bahasa Indonesia
Interlingue
Igbo
Ilokano
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
Patois
La .lojban.
Jawa
ქართული
Qaraqalpaqsha
Taqbaylit
Адыгэбзэ
Kabɩyɛ
Tyap
Қазақша
ភាសាខ្មែរ
ಕನ್ನಡ
Yerwa Kanuri
한국어
Къарачай-малкъар
کٲشُر
Ripoarisch
Kurdî
Коми
Kernowek
Кыргызча
Latina
Ladino
Lëtzebuergesch
Лакку
Лезги
Lingua Franca Nova
Ligure
Ladin
Lombard
ລາວ
Lietuvių
Latviešu
Madhurâ
मैथिली
Basa Banyumasan
Мокшень
Malagasy
Олык марий
Māori
Minangkabau
Македонски
മലയാളം
Монгол
ဘာသာမန်
मराठी
Bahasa Melayu
Malti
Mirandés
မြန်မာဘာသာ
مازِرونی
Napulitano
Nedersaksies
Plattdüütsch
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
ߒߞߏ
Diné bizaad
Chi-Chewa
Occitan
Livvinkarjala
ଓଡ଼ିଆ
Ирон
ਪੰਜਾਬੀ
Papiamentu
Picard
Deitsch
Pälzisch
Polski
Piemontèis
پنجابی
پښتو
Português
Runa Simi
Rumantsch
Română
Tarandíne
Русский
Русиньскый
संस्कृतम्
Саха тыла
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
Sardu
Sicilianu
Scots
سنڌي
Davvisámegiella
Srpskohrvatski / српскохрватски
Taclḥit
සිංහල
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Gagana Samoa
Anarâškielâ
ChiShona
Soomaaliga
Shqip
Српски / srpski
Seeltersk
Sunda
Svenska
Kiswahili
Ślůnski
Sakizaya
தமிழ்
తెలుగు
Тоҷикӣ
ไทย
Türkmençe
Tagalog
Tolışi
Toki pona
Türkçe
Татарча / tatarça
Тыва дыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche
Українська
اردو
Oʻzbekcha / ўзбекча
Vèneto
Vepsän kel’
Tiếng Việt
West-Vlams
Volapük
Walon
Winaray
Wolof
吴语
მარგალური
ייִדיש
Yorùbá
Vahcuengh
Zeêuws
ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ
文言
閩南語 / Bân-lâm-gí
粵語
中文
Bewirk links
Artikel
Euverlèk
Limburgs
Laes
Bewirk
Bewirk brónteks
Bekiek de gesjiedenis
Gereidsjapskis
Gereidsjapskis
naar zijbalk verplaatsen
versjtaek
Hanjelinge
Laes
Bewirk
Bewirk brónteks
Bekiek de gesjiedenis
Algemein
Links nao dit artikel
Volg links
Upload
Permalink
Pazjena-infermasie
Citeer dit artikel
Krieg korteren URL
Naar de oude parser overschakelen
Drök aaf/exporteer
Book make
Haol op es PDF
Printer-vruntelike versie
In anger projekte
Abstract Wikipedia
Wikimedia Commons
Wikidata-item
Uterlik
naar zijbalk verplaatsen
versjtaek
Van Wikipedia
Dit artikel is in mierder Limburgse dialekte gesjreve. Perbeer estebleef waal mer ei dialek per alinea aan te hauwe.
De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs.
Impressies oet d'n tied vaan d'n Twiede Wereldoorlog: Albert Speer, Adolf Hitler en Arno Breker veur d'n Ieffeltore te Paries, juni 1940 • zinkende USS Arizona nao d'n aonval op Pearl Harbor vaan 't Japans leger op 7 december 1941 • Sovjetische bataillons-kommandäör, dee mèt ziene pistool tot aonval reup op 12 juli 1942 (Foto vaan Max Alpert) • 'nen Duitse pantser genaomp Tiger in miert 1944, in Noord-Fraankriek • Lending vaan d'n ierste US-Infantry-Division op 6 juni 1944 aon Omaha Beach (Normandië) • Soldaote heise de veendel vaan de Vereinegde Staote op 23 fibberwarie 1945 te  Iwojima • de sovjetische veendel op de Reichstag in mei 1945 • de atoomoontploffing vaan Fat Man op Nagasaki op 9 augustus 1945
D'n Twiede Wereldoorlog (aofgekört tot WO II) waor 'ne zesjaorege oorlog dee doorde vaan 1939 tot 1945 (in Limburg evels mer van 1940 tot 1944) en boebij mie börgerslachoffers (slachoffers boete de slachvelde um) vele es in welken aanderen oorlog daan ouch. Veural de Holocaust (de genocides op versjèllende minderhede in Europa wie de Jude en de Roma) zawwe 'n enorm impek achterlaote in de Europese cultuur en weurt es ein vaan de belaangriekste historische drijfvere achter versjèllende polletieke projecte in 't Europa vaan nao WO II gezien, wie de herdemocratisering vaan Europese dictature en 't supranationalistisch projek vaan de Europese Unie. Eveneins waor e record-aontal len bij dezen oorlog betrokke en woort 'n oongekinde kwantiteit nui kriegstechniek oontwikkeld. De naosleep vaan dezen oorlog doorde decennia en had es veurnaomste polletiek gevolg tot de wereld 'nen haven iew laank betrokke raakde in de Kawwen Oorlog: de blievende spanninge tösse de twie euverwinneers vaan WO II, naomelek de kapitalistische Vereinegde Staote en de communistische Sovjet-Unie.
D'n Twiede Wereldoorlog had zoe'n benkelek groete invlooj op de maotsjappij in Europa en Noord-Amerika, tot me de periood nao d'n Twiede Wereldoorlog ouch wel de Nao-oorlogsen tied neump.
Deilnummers[bewirk | brón bewèrke]
De twie partije weure Centrale en Geallieerde geneump. De kirn vaan de Centrale bestoont oet de As-Berlien-Rome, boetouw neve Duitsland en Italië later ouch Japan huurde. Bondgenote waor oonder mie Hongarije. De len die Duitsland veur en oonder de Twiede Wereldoorlog binneveel woorte door hunzelf ouch tot de Asmogendhede gereikend. 't Fraankriek vaan Vichy waor ouch mèt Berlien geallieerd.
De geallieerde bestoonte in d'n ierste plaots oet de "Groete Drei": 't Vereineg Keuninkriek, de Vereinegde Staote en de Sovjet-Unie. De lèste len kaome pas laoter bij d'n oorlog.
Veurhistorie[bewirk | brón bewèrke]
D'n Ierste Wereldoorlog had verlerer Duutsland gans in ermooj achtergelaote. Neet allein hei Duutsland zjwoar verleze te verwèrke, och eisde de euverwinnaarsj, en mèt name Frankriek, väöl hersjtelbetalinge veur de geleije sja aan hun eige land. Dees betalinge drökde zjwoar op de totaal vernietigde Duutsje economie en zörgde d'r eigelik veur dat 't economisch hersjtel väöl langer op zich leet wachte. Allewel tot dao in 1919 'n democratie gevesteg woort radicaliseerde de bevölking gestaojeg. Wie in 1929 'n waereldwieje economische crisis oetbraok lökde 't Adolf Hitler in veer jaor op democratische wies de mach te vereuvere, tot heer in 1933 'n dictatuur vestegde. In Italië had de fascistische bewaeging vaan Benito Mussolini de mach al tieën jaor iëder gegrepe. In 1936 sjlote Duutsjland en Italië 'n alliantie, och waal 't Staalpact genump.
Duutsjland vereuverde d'n Elzas in 1936 op Frankriek. Bie de Anschluss van 1938 woort Oosteriek ein deilsjtaat van Duutsjland. Sudetenland, 'n sjtök van Tjechoslowakije mèt 'ne minderheidsgroep van Duutsjersj, woort ingenómme nao goodkäöring durch o.a. Ingeland op de Conferentie van Munchen. De res van Tsjechië volgde in mieërt 1939 en Slowakije woort 'n vazalsjtoat.
Wie Hitler op 1 september 1939 Pole binneveel verklaorde Frankriek en 't Vereineg Keuninkriek häöm d'n oorlog weges 't sjende van 't neet-aanvalsverdraag op Pole.
Verloup vaan d'n oorlog in Europa[bewirk | brón bewèrke]
De volgende sectie van dit artikel is gesjreve in 't Klummes.
't Wesfront
Nederland wert op 10 mei 1940 geconfronteerd mit de Duutsje legers mit d'r geliektiedige inval in Nederland, Belsj en Luxemburg. Het eigelijke doel van de Duutsjers waor Frankriek. Op 12 mei sjtonge ze al via de Ardenne aan de Franse grens. Nao zjwaor bombardemente op Rotterdam capituleerde Nederland op 15 mei. In Zeeland ging d'r sjtried nog twieë daag verder durch biesjtand van Franse troepe. D'r Duutsje opmarsj durch Frankriek verleep sjnel mit hun Blitzkrieg-taktiek. Al op 20 mei sjtonge ze aan de Kanaalkus. Dat waor sjneller dan de Britte verwach houwe en dus moste ze hals uuëver kop evacuere. Belsj capituleerde op 28 mei.
’t Oosfront
In d’r zoeëmer van 1941 richtte Hitler zieng aandach op Rusland. Hoewaal hae ’n verdraag hei mit Sjtalin, veel hae toch onger de codenaam Operatie Barbarossa aan. Dees besjlissing wurt gezeen es de ieësjte strategisje fout van Hitler. Aanvankelik koste de Duutsjers durchsjtoëte tot deep in Rusland, mèr dat kaom omdat de Russe truuktrokke. Ze leje dus ging groëte verleze. Tegeliekertied maakte de Russe gebroek van de taktiek van de versjroeide erd woadurch de aanveurlijne van de Duutsjers zjwaor belast werde. Probleem vuuër de Duutsjers waor och nog dat de Russe veurbereid waore op de zjwaor Russisje wintersj. De Duutsjers neet. Hie sjtokte dan och de Duutsje opmars en daomit kieërde ’t tij veur de Duutsjers. Toch wiste de Duutsjers in ’t vuurjaor van 1942 Stalingrad in ’t zude van Rusland, ’t hudige Wolgorad, te bereike. Dao wert ’n langdurig en blojerig sjtraotgevech geveurd wat bekend sjteet es d’r Sjlaag um Stalingrad. In dizze sjlaag zunt missjien waal 2 miljoon miensje umgekomme.
Zuug ouch: Twiede Wereldoorlog in gebäörtenisse.
Einde van d'oorlog in Europa[bewirk | brón bewèrke]
D'r geallieerde opmars begós mit 'n landing op Sicilië op 10 juli 1943. Van dao-oet sjtaoke ze op 3 september de Sjtraot van Messina euver nao Italië. In opdrach van könning Victor Emmanuel III woort Mussolini op 25 juli  aafgezat en gearresteerd. Ziene vervanger sjloot op 8 september mit de geallieerde 'n waopesjtilsjtand. Rome woert pas 4 juni 1944 bevried, twieë daag veur D-Day.
Op 6 juni 1944 vele de geallieerde Duutsj Europa binne aan de kös va Normandië (D-Day). Ongertösje veroorzaakde de voortdorende bombardemente groëte sja aan de Duutsje infra-sjtructuur en de sjtei. 't Duutsj militair apparaat hou in de rampzalige Russische
campagne al zien krachte opgebroek.
Operation Market Garden hei tot doel om belangrieke brögke uëver de groëte revere
in heng te kriege. Doamit wilde de geallieerde in eine kier durchsjtoëte tot in 't Ruhrgebeed en de res va Duutsjland. 't Jaomerlik fale van de lochlanding bie Arnem beteikende dat ein van de belangriekste brögke in Nederland neet in geallieerd bezit kaom. Veur Nederland bove de revere hou dis vertraging in de dao-op volgende winter rampzalige gevolge. Durch dat ein deil van Nederland waal bevried waor en ein deil neet, stopde de toeveur van middele en voodsel. Terwiel Limburg, Brabant en deile va Gelderland de bevrieding veerde, voltrok zich veurnamelik in de groëte sjtei in de Randsjtad 'n ramp: d'r hóngerwinter. 't Zou nog tot 5 mei 1945 doere, veurdat hieël Nederland eindelik bevried waor. De geallieerde waore óngertösje durchgetrokke nao Duutsjland.
De Amerikaanse en Russische troepe troffe zich op 25 april 1945 aan de reveer de Elbe. Daomit waor 't versjlaon van Duutsjland 'n feit en woert Duutsjland in 4 geallieerde zones verdeild: 'n Amerikaanse, Ingelsje, Sovjetrussische ('t later Oos-Duutsjland of DDR) en
Franse zone. Oos-Pruse, Wes-Pruse en Silezië mós 't land aafsjtaon aan Pole en de USSR.
Terwiel d'r in en óm Berlien flink gevochte woert, pleegde Hitler same mit zien vrouw Eva Braun zelfmaord in d'r commandobunker. Ze waore net vanteveure getrouwd. Op 7 mei 1945 woert de oeteindelike euvergave van Duutsjland óngerteikend durch generaal Alfred Jodl.
Mit 't binnevalle in Duutsjland óntdekde de geallieerde en de res va de welt de daadwerkelike omvang en ramp va de concentrasiekampe. De bekendste van dis kampen zunt
Auschwitz, Bergen-Belsen, Buchenwald, Sobibor, modelkamp Theresienstadt en Treblinka. Anne Frank, Nederlands bekendste Juddin, is via 't Nederlandse durchveurkamp Westerbork ieësj terechgekómme in Auschwitz en daonao in Bergen-Belsen woeë 't 'n paar waeke vur d'n bevrieding gesjtorve is. Häör aopehartig dagbook is nao de aorlog gepubliceerd en óngertösje vertaald en gelaeze in väöl tale. D'r waore nao sjatting 12 miljoen luu opgesjlaote in de concentrasiekampe. De helf ongevaer besjtóng oet Judde, de res oet Roma, Sjlave (Oos-Europeanen), homo-seksuele,  Jehova's Getuigen en anger minderhede. Pas nao de oorlog woert de daadwerkelike ramp dudelik dae in de kampe hei plaatsjgevónge. Dizze durch de Nazi's gepleegde volkermaord wurt aoch waal Holocaust genump. Noch noeëts waor d'r in de gesjiedenis op zoeë 'n groeëtsjalige en doeltreffende manir geprobaerd um volke en minderheedsgroepe te vernetige.
Externe links[bewirk | brón bewèrke]
Anne Frank Huis te Amsterdam
https://web.archive.org/web/20210429115837/https://www.tracesofwar.nl/
http://www.mei1940.org
http://www.oorlogsmuseum-overloon.nl
Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie
Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "https://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Twiede_Wereldoorlog&oldid=482295"
Categorieë:
Gesjreve in versjillende dialekte
Twiede Waereldoorlog
Twintigste iew
Historie van Afrika
Historie van Azië
Historie van Oceanië
Historie van Belsj
Historie van Duutsjland
Historie van Frankriek
Historie van Nederlandj
Historie van Róslandj
Historie van Vereinigde Sjtaote
Dees pazjena is 't lèts verangerd op 21 mrt 2025, 14:05.
Pagina is weergegeven met Parsoid.
De teks is besjikbaar ónger de Creative Commons Naomsvermelding/Geliek Deile licentie.
't Is mäögelik dat aanvöllende veurwaarde van toepassing zeen.
Betrach de Algemein veurwaarde veur mie informatie.
Privacybeleid
Euver Wikipedia
Aafwiezinge aansjpräökelikheid
Gedraagscode
Óntwikkeleers
Sjtattestieke
Cookieverklaoring
Mobielwaergaaf
Zeuke
Zeuk
Inhoudsopgave omschakelen
Twiede Wereldoorlog
239 spraoke
Voog köpke toe