Ceol - Vicipéid
Jump to content
Príomh-roghchlár
Príomh-roghchlár
move to sidebar
folaigh
Nascleanúint
Príomhleathanach
Tairseach chomhphobail
Athruithe deireanacha
Leathanach fánach
Cabhair
Leathanaigh speisialta
Cuardaigh
Cuardaigh
Cuma
Síntiúis
Cruthaigh cuntas
Logáil isteach
Do chuid uirlisí
Síntiúis
Cruthaigh cuntas
Logáil isteach
Clár ábhair
move to sidebar
folaigh
Tús
1
Stair an cheoil
2
Scríobh
3
Léiriú
4
Oideachas
5
Uirlisí
6
Seánraí
7
Féach freisin
8
Tagairtí
Toggle the table of contents
Ceol
237 languages
Afrikaans
Alemannisch
አማርኛ
Aragonés
Ænglisc
العربية
ܐܪܡܝܐ
الدارجة
مصرى
অসমীয়া
Asturianu
Авар
Kotava
Aymar aru
Azərbaycanca
تۆرکجه
Башҡортса
Boarisch
Žemaitėška
Bikol Central
Беларуская (тарашкевіца)
Беларуская
Betawi
Български
भोजपुरी
Banjar
ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ
Bamanankan
বাংলা
བོད་ཡིག
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী
Brezhoneg
Bosanski
Буряад
Català
閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Нохчийн
Cebuano
ᏣᎳᎩ
کوردی
Corsu
Qırımtatarca
Čeština
Kaszëbsczi
Чӑвашла
Cymraeg
Dansk
Dagbanli
Deutsch
Zazaki
ދިވެހިބަސް
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
Estremeñu
فارسی
Suomi
Võro
Na Vosa Vakaviti
Føroyskt
Français
Arpetan
Nordfriisk
Furlan
Frysk
贛語
Kriyòl gwiyannen
Gàidhlig
Galego
گیلکی
Avañe'ẽ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺
ગુજરાતી
Gaelg
Hausa
客家語 / Hak-kâ-ngî
Hawaiʻi
עברית
हिन्दी
Fiji Hindi
Hrvatski
Kreyòl ayisyen
Magyar
Հայերեն
Արեւմտահայերէն
Interlingua
Jaku Iban
Bahasa Indonesia
Interlingue
Iñupiatun
Ilokano
ГӀалгӀай
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
Patois
La .lojban.
Jawa
ქართული
Qaraqalpaqsha
Taqbaylit
Kabɩyɛ
Tyap
Қазақша
ភាសាខ្មែរ
ಕನ್ನಡ
한국어
Къарачай-малкъар
کٲشُر
Ripoarisch
Kurdî
Kernowek
Кыргызча
Latina
Ladino
Lëtzebuergesch
Лакку
Lingua Franca Nova
Limburgs
Ligure
Ladin
Lombard
Lingála
ລາວ
Lietuvių
Latviešu
Basa Banyumasan
Мокшень
Malagasy
Македонски
മലയാളം
Монгол
ဘာသာမန်
मराठी
Bahasa Melayu
Malti
Mirandés
မြန်မာဘာသာ
مازِرونی
Nāhuatl
Napulitano
Nedersaksies
Plattdüütsch
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Novial
Nouormand
Occitan
Oromoo
ଓଡ଼ିଆ
Ирон
ਪੰਜਾਬੀ
Pangasinan
Kapampangan
Papiamentu
Pälzisch
Polski
Piemontèis
پنجابی
Ποντιακά
پښتو
Português
Runa Simi
ရခိုင်
Romani čhib
Română
Armãneashti
Руски
Русский
Русиньскый
Ikinyarwanda
संस्कृतम्
Саха тыла
Sardu
Sicilianu
Scots
سنڌي
Davvisámegiella
Srpskohrvatski / српскохрватски
Taclḥit
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Gagana Samoa
Anarâškielâ
ChiShona
Soomaaliga
Shqip
Српски / srpski
Sesotho
Seeltersk
Sunda
Svenska
Kiswahili
Ślůnski
தமிழ்
తెలుగు
Tetun
Тоҷикӣ
ไทย
Tagalog
Tolışi
Toki pona
Türkçe
Xitsonga
Татарча / tatarça
Twi
ئۇيغۇرچە / Uyghurche
Українська
اردو
Oʻzbekcha / ўзбекча
Vèneto
Vepsän kel’
Tiếng Việt
Volapük
Walon
Winaray
Wolof
吴语
IsiXhosa
მარგალური
ייִדיש
Yorùbá
Vahcuengh
Zeêuws
閩南語 / Bân-lâm-gí
粵語
中文
IsiZulu
Athraigh naisc
Alt
Plé
Gaeilge
Léigh
Cuir in eagar
Cuir foinse in eagar
Féach ar stair
Uirlisí
Uirlisí
move to sidebar
folaigh
Gníomhartha
Léigh
Cuir in eagar
Cuir foinse in eagar
Féach ar stair
Ginearálta
Cad a nascann anseo
Athruithe gaolmhara
Nasc buan
Eolas faoin leathanach
Luaigh an lch seo
Faigh URL giorraithe
Switch to legacy parser
Priontáil/easpórtáil
Cruthaigh leabhar
Íoslódáil mar PDF
Leagan inphriontáilte
I dtionscadail eile
Wikimedia Commons
Mír Wikidata
Cuma
move to sidebar
folaigh
Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Nótáil ceoil Pyotr Ilyich Tchaikovsky - coinséartó bpianó
Is éard atá i gceist le ceol ná leanúint fuaimeanna eagraithe, leis na comhpháirteanna seo: séis, armóin, agus rithim. Beagnach chomh tábhachtach le nádúr bunúsach an cheoil atá fuaimniú, a chuimsíonn dinimic, míriú is beocht an léirithe féin, chomh maith le húsáid chruthaitheach an chiúnais ag an gcumadóir. Tá aireachtáil an cheoil iontach casta, meascán den chuimhne leis an aireachtáil dhíreach. Is féidir go spreagfaí mothúcháin dhoimhne ag an cheol agus freagairtí fisiciúla colainne agus intinne.[1]
Féadann na fuaimeanna a nglactar leo mar cheol athrú de réir ré na staire agus an chultúir, ach glactar leis de ghnáth gur ceart na fuaimeanna a bheith eagraithe go comhfhiosach ag duine nó grúpa daoine.
Tá mórán ceoil comhdhéanta de thoin (a chomharthaítear le nótaí ceolmhara) le hairdí cinnte. Déanann toin dhifriúla a sheinntear mar thon i ndiaidh toin séis, agus déanann toin seinnte go comhuaineach cordaí agus armóin. Tá fuaimeanna gan airde déanta le cnagadh go minic. Is í an rithim eagrú tomhaiste na gcodanna sin.
Stair an cheoil[cuir in eagar | athraigh foinse]
Is sórt cumarsáid é an ceol, agus tá ceol níos sine ná an focail scríofa. Tá sé ceangailte le gach aon chultúr daonra.
Scríobh[cuir in eagar | athraigh foinse]
Is féidir le ceol a bheith scríofa roimh léiriú ag cumadóir nó ag scríbhneoir. Mar sin, leanann an ceoltóir nó na ceoltóirí atá ag seinm an fhoinn (cé acu scríofa acu féin é nó nach ea) orduithe an chumadóra go leathan, ordaithe atá scríofa síos mar nodaireacht cheolra ar nós lámhscríbhinn cheoil. Ina áit sin, féadann an ceol a bheith cumtha a bheag nó a mhór ag na ceoltóirí fad a sheinneann siad é (tobchumadh).
Léiriú[cuir in eagar | athraigh foinse]
Is féidir ceol a bheith curtha i láthair ag ceoltóir amháin, nó mórán ceoltóirí le chéile mar ghrúpa ceoil, ar nós roc-bhanna nó ceolfhoirne. Éisteann daoine le ceol trí a lán meáin cumarsáide; b'é choirm-cheoil bheo an modh is traidisiúnta. Féadtar ceol beo a chraoladh thar an raidió nó an teilifís, nó fiú an Idirlíon, cé gur mó is cosúla don éisteoir ná é seo a éisteacht le taifeadadh nó féachaint ar fhíseán ceoil. Ar uairibh, bíonn fuaimeanna réamhthaifeadta san áireamh i léirithe; mar shampla, déanann DJ ceirníní a scríobadh. Is féidir leat féin ceol a chruthú le canadh, le seinm ar uirlis cheoil, nó le cumadh. De ghnáth, déanann nuathosaitheoirí iarracht ar an ngiotár nó ar an bpianó mar chéad-uirlis.
Féadann duine bodhar ceol a chleachtadh le mothú na gcreathanna istigh ina chorp; is é Ludwig van Beethoven an sampla is cáiliúla de cheoltóir bodhar, a chum mórán saothar cáiliúil cé gur chaill sé a éisteacht cheana féin. San aimsir níos nuaí is cnagcheoltóir atá molta go hard í Evelyn Glennie (atá bodhar ó 12 bhliain d’aois) .
Oideachas[cuir in eagar | athraigh foinse]
Bíonn ceachtanna ceoil á dtógáil ag daoine nuair is mian leo seinm an cheoil a fhoghlaim. Is í ceoleolaíocht réimse leathan a chuimsíonn an staidéar staire agus an staidéar eolaíochta, teoiric cheoil agus stair cheoil san áireamh.
Uirlisí[cuir in eagar | athraigh foinse]
An fhidil
Is iomaí uirlis a úsáidtear chun ceol a léiriú. De réir dealramh, bhí ceann de na céad uirlisí ariamh déanta as clocha le poill iontu a dtáinig na chéad daoine orthu ar an tráigh. Bhuailidís le chéile iad (cnaguirlis) , agus ansin, i ndiaidh roinnt fiosraithe air, thosaíodar ag séideadh isteach iontu agus tháinig gleo (nóta ceoil). Tháinig siad ar chlocha le poill ar mhéideanna éagsúla, agus bhí neart nótaí acu le píosaí ceoil a sheineadh!
Seánraí[cuir in eagar | athraigh foinse]
Is léir don domhan go bhfuil an-chuid saghsanna ceol. Tá cineál áirithe ceoil do gach aon phobal, agus ós rud gur ealaíon sheanda í an ceol, tá mórán seánra ann.
Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]
Pop-cheol
Ragcheol
Snagcheol
Na Gormacha
Rithim agus Gormacha
Rac-cheol
Ceol Tíre
Reigé
Punc-rac
Miotal Trom
Ceol damhsa leictreonach
Dioscó
Anamcheol
Rapcheol
Ceol Traidisiúnta
Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]
↑ Hussey, Matt (2011). "Fréamh an Eolais" Coiscéim.
Aisghafa ó "https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Ceol&oldid=1318863"
Catagóirí:
Ceol
Míndána
Tugadh an leathanach seo cothrom le dáta an 27 Meitheamh 2026 ag 09:34.
Page was rendered with Parsoid.
Tá an téacs ar fáil faoi réir an Creative Commons Attribution/Share-Alike License; féadann téarmaí eile a bheith i bhfeidhm sa bhreis. Féach ar Téarmaí Úsáide le sonraí a fháil.
Trádmharc cláraithe is ea Wikipedia® de chuid Wikimedia Foundation, Inc., eagraíocht neamhbhrabúis.
Polasaí príobháideachais
Maidir le Vicipéid
Séanadh
Teagmhálaithe dlí agus sábháilteachta
Cód Iompair
Forbróirí
Staitisticí
Ráiteas fianán
Amharc móibíleach
Cuardaigh
Cuardaigh
Toggle the table of contents
Ceol
237 languages
Cuir topaic leis