Maroko - Wikipedia, entziklopedia askea.
Edukira joan
Menu nagusia
Menu nagusia
mugitu alboko barrara
ezkutatu
Nabigazioa
Azala
Txikipedia
Ikusgela
Txokoa
Aldaketa berriak
Ausazko orria
Laguntza
Orri bereziak
Bilatu
Bilatu
Itxura
Dohaintza egin
Sortu kontua
Hasi saioa
Tresna pertsonalak
Dohaintza egin
Sortu kontua
Hasi saioa
Edukiak
mugitu alboko barrara
ezkutatu
⇑ Gora
1
Geografia
2
Historia
3
Banaketa administratiboa
4
Demografia
Erakutsi/ezkutatu Demografia azpiatal
4.1
Talde etnikoak
4.2
Hiriak
5
Armada
6
Ekonomia
Erakutsi/ezkutatu Ekonomia azpiatal
6.1
Turismoa
7
Politika
8
Kirolak
9
Marokoar ospetsuak
10
Erreferentziak
11
Kanpo estekak
Eduki taularen ikusgarritasuna aldatu
Maroko
275 hizkuntza
Аԥсшәа
Acèh
Адыгабзэ
Afrikaans
Alemannisch
አማርኛ
Pangcah
Aragonés
Ænglisc
Obolo
अंगिका
العربية
ܐܪܡܝܐ
الدارجة
مصرى
অসমীয়া
Asturianu
Kotava
Aymar aru
Azərbaycanca
تۆرکجه
Башҡортса
Basa Bali
Boarisch
Žemaitėška
Bikol Central
Беларуская (тарашкевіца)
Беларуская
Betawi
Български
भोजपुरी
Bislama
Banjar
Bamanankan
বাংলা
བོད་ཡིག
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী
Brezhoneg
Bosanski
Буряад
Català
Chavacano de Zamboanga
閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Нохчийн
Cebuano
ᏣᎳᎩ
کوردی
Corsu
Qırımtatarca
Čeština
Kaszëbsczi
Чӑвашла
Cymraeg
Dansk
Dagbanli
Deutsch
Zazaki
Dolnoserbski
डोटेली
ދިވެހިބަސް
ཇོང་ཁ
Eʋegbe
Ελληνικά
Emiliàn e rumagnòl
English
Esperanto
Español
Eesti
Estremeñu
فارسی
Fulfulde
Suomi
Võro
Føroyskt
Fɔ̀ngbè
Français
Arpetan
Nordfriisk
Frysk
Gaeilge
Gagauz
Kriyòl gwiyannen
Gàidhlig
Galego
گیلکی
Avañe'ẽ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni
Bahasa Hulontalo
Ghanaian Pidgin
ગુજરાતી
Farefare
Gaelg
Hausa
客家語 / Hak-kâ-ngî
Hawaiʻi
עברית
हिन्दी
Fiji Hindi
Hrvatski
Hornjoserbsce
Kreyòl ayisyen
Magyar
Հայերեն
Արեւմտահայերէն
Interlingua
Bahasa Indonesia
Interlingue
Igbo
Ilokano
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
Patois
La .lojban.
Jawa
ქართული
Qaraqalpaqsha
Taqbaylit
Jju
Kabɩyɛ
Tyap
Kongo
Kumoring
Gĩkũyũ
Қазақша
ភាសាខ្មែរ
ಕನ್ನಡ
Yerwa Kanuri
한국어
Къарачай-малкъар
کٲشُر
Kurdî
Коми
Kernowek
Кыргызча
Latina
Ladino
Lëtzebuergesch
Лезги
Lingua Franca Nova
Luganda
Limburgs
Ligure
Ladin
Lombard
Lingála
ລາວ
Lietuvių
Latviešu
Madhurâ
Мокшень
Malagasy
Олык марий
Māori
Minangkabau
Македонски
മലയാളം
Монгол
ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ
Moore
मराठी
Кырык мары
Bahasa Melayu
Malti
Mirandés
မြန်မာဘာသာ
مازِرونی
Napulitano
Nedersaksies
Plattdüütsch
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Novial
IsiNdebele seSewula
Nouormand
Sesotho sa Leboa
Nupe
Diné bizaad
Occitan
Livvinkarjala
Oromoo
ଓଡ଼ିଆ
Ирон
ਪੰਜਾਬੀ
Kapampangan
Papiamentu
Picard
Naijá
Deitsch
Polski
Piemontèis
پنجابی
پښتو
Português
Runa Simi
Română
Русский
Русиньскый
Ikinyarwanda
संस्कृतम्
Саха тыла
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
Sardu
Sicilianu
Scots
سنڌي
Davvisámegiella
Sängö
Srpskohrvatski / српскохрватски
Taclḥit
တႆး
සිංහල
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Gagana Samoa
Anarâškielâ
ChiShona
Soomaaliga
Shqip
Српски / srpski
SiSwati
Sesotho
Seeltersk
Sunda
Svenska
Kiswahili
ꠍꠤꠟꠐꠤ
Ślůnski
Sakizaya
தமிழ்
Tayal
తెలుగు
Тоҷикӣ
ไทย
ትግርኛ
Türkmençe
Tagalog
Tolışi
Toki pona
Türkçe
Seediq
Xitsonga
Татарча / tatarça
ChiTumbuka
Удмурт
ئۇيغۇرچە / Uyghurche
Українська
اردو
Oʻzbekcha / ўзбекча
Vèneto
Vepsän kel’
Tiếng Việt
West-Vlams
Volapük
Walon
Winaray
Wolof
吴语
IsiXhosa
მარგალური
ייִדיש
Yorùbá
Vahcuengh
Zeêuws
ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ
文言
閩南語 / Bân-lâm-gí
粵語
中文
IsiZulu
Aldatu loturak
Artikulua
Eztabaida
euskara
Irakurri
Aldatu
Aldatu iturburu kodea
Ikusi historia
Tresnak
Tresnak
mugitu alboko barrara
ezkutatu
Ekintzak
Irakurri
Aldatu
Aldatu iturburu kodea
Ikusi historia
Orokorra
Honanzko esteka duten orriak
Lotutako orrietako aldaketak
Fitxategia igo
Lotura iraunkorra
Orri honen datuak
Artikulu hau aipatu
URL laburra lortu
Switch to legacy parser
Inprimatu/esportatu
Liburu bat sortu
Deskargatu PDF formatuan
Inprimatzeko bertsioa
Beste proiektuetan
Wikimedia Commons
Wikidata itema
Itxura
mugitu alboko barrara
ezkutatu
Wikipedia, Entziklopedia askea
Al Mamlakah al Maghribīyah<br/ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵎⵓⵔⴰⴽⵓⵛ"},"nongo":{"wt":"Marokoko"},"lema_nazional":{"wt":"الله، الوطن، الملك<br /(\"Jainkoa, Aberria, Erregea\")"},"gentilizioa":{"wt":"marokoar<ref name=\"Euskaltzaindia\"/"},"oharrak":{"wt":"{{sup|1}} [[Marokoko arabiera]] da hitz egiteko erabiltzen den dialektoa; [[amazigera]], [[frantses]]a eta, neurri txikiagoan, [[gaztelania]] ere mintzatzen dira.<br/\n{{sup|2}} Kopuru horretan [[Mendebaldeko Sahara]] ez dago sartuta, nazioarteko zuzenbidearen ikuspegitik ez baita Marokoko lurraldea. Hala ere, Marokoko estatuak du Mendebaldeko Sahararen gaineko kontrola (''Hegoaldeko Probintziak'' deitzen dio); horregatik, mapan berdez marratuta ageri da, berde trinkoz adierazitako Marokoren berezko lurren ondoan."}},"i":0}}]}'Marokoko Erresumaالمملكة المغربية
Al Mamlakah al Maghribīyah
ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵎⵓⵔⴰⴽⵓⵛEreserkia: Hymne Cherifien Goiburua: الله، الوطن، الملك
("Jainkoa, Aberria, Erregea")
Marokoko bandera
Marokoko armarria
GeografiaHiriburuaRabat
34°1′16″N 6°50′29″WAzalera446.550 km²Punturik altuenaTubkal (4.167 m)Punturik sakonenaSebkha Tah (en)  (−55 m)KontinenteaAfrikaMugakideakAljeria, Mendebaldeko Sahara, Espainia eta Europar BatasunaAdministrazioaGobernu-sistemamonarkia konstituzionalMarokoko ErregeaMohammed VI .a MarokokoaMarokoko lehen ministroaAziz AkhannouchLegebiltzarraMarokoko ParlamentuaEpai autoritateaMarokoko Auzitegi GorenaHarreman diplomatikoak Ikusi mapa WikidatanZeren kide
ikusi
Aduanen Mundu Erakundea
African Continental Free Trade Area (en)
Afrikar Batasuna
Arab Bank for Economic Development in Africa (en)
Arab Fund for Economic and Social Development (en)
Arab Monetary Fund (en)
Arabiar Liga
Arma Kimikoak Debekatzeko Erakundea
Arma Nuklearren Ez Ugaritze Hitzarmena
Batzar Islamikoko Erakundea
Berreraikuntza eta Garapeneko Nazioarteko Bankua
Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentzia
Eurocontrol
Frankofonia
Garapeneko Afrikako Bankua
Inbertsioen Berme Agentzia Multilaterala
International Civil Defence Organisation (en)
Interpol
Lurraren Behaketa Taldea
Magreb
Magreb Arabiarraren Batasuna
Merkataritzaren Mundu Erakundea
Munduko Meteorologia Erakundea
Nazio Batuen Erakundea
Nazioarteko Erakunde Hidrografikoa
Nazioarteko Finantza Korporazioa
Nazioarteko Garapen Elkartea
Nazioarteko Inbertsio Gatazkak Konpontzeko Zentroa
Osasunaren Mundu Erakundea
Posta Batasun Unibertsala
Telekomunikazioen Batasun Internazionala
UNESCO
DemografiaBiztanleria36.828.330Dentsitatea82,47 bizt/km²Talde etnikoak
ikusi
Arab-Amazighs (en)
Hizkuntza ofizialak
ikusi
arabiera
Marokoko amazigera estandarra
Erabilitako hizkuntzak
ikusi
marokoar arabiera, taxelhiyt, Erdialdeko Atlaseko amazigera, frantses, gaztelania, Hassania, ingeles, arabiera estandar moderno, Moroccan Sign Language (en) , Marokoko amazigera estandarra, Ghomara (en) , Senhaja de Srair (en) , tarifit, Sud Oranais-Gourara (en) , malaysiera eta arabiera
ErlijioaislamEzkontzeko adinagenero guztiak: 18Emankortasun-tasa2,515 (2014)Eskolaratu gabeko umeak1.137.547 (2012)Derrigorrezko eskolaratzea6-15Bizi-itxaropena75,31 (2023)Giniren koefizientea39,5 (2013)Giza garapen indizea0,683 (2021)EkonomiaBPG nominala109.139.484.007,43 $ (2017)BPG per capita3.022 $ (2017)BPG erosketa botere paritarioa298.504.406.107 nazioarteko dolar (2017)BPG per capita EAPn8.225,027 nazioarteko dolar (2017)BPGaren hazkunde erreala1,5 % (2016)Erreserbak26.189.585.939 $ (2017)Inflazioa1,8 % (2016)Historia789154916311956Marokoko Protektoratu Frantsesa1956Marokoko Protektoratu Espainiarra
Bestelako informazioaAurrezenbakia+212ISO 3166-1 alpha-2MAISO 3166-1 alpha-3MAROrdu eremua
ikusi
Africa/Casablanca
Ramadan: UTC±00:00
ordutegi estandarra: UTC+01:00
Elektrizitatea127 V. 50 Hz.
220 V. 50 Hz.europar loki eta Type E (en) Internet domeinua.mamaroc.ma…
Maroko[1] (arabieraz: المغرب‎
al-Maġrib, amazigeraz: ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ
[2] Lmaġrib, frantsesez: Maroc
), ofizialki Marokoko Erresuma, Afrika ipar-mendebaldeko estatu monarkikoa da. Ozeano Atlantikoan kosta luzea du, Gibraltarko itsasartera iritsi eta Mediterraneoan jarraitzen duena. Inbaditua, okupatua eta kolonizatua du Mendebaldeko Sahararen zati handi bat 1975. urteaz geroztik.[3]
Hiriburua Rabat da (1.200.000 biztanle), baina hiri nagusia Casablanca da (3.344.300 biztanle).[4]
Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Marokoko geografia»
Maroko satelite irudian
Marokok ekialde eta hego-ekialdean Aljeriarekin du muga (1.559 km); hegoaldean, Mendebaldeko Sahararekin; mendebaldean, Ozeano Atlantikoarekin; eta iparraldean Mediterraneoarekin eta Espainiaren Ceuta (6 km) eta Melilla (10 km) autonomiadun hiriekin.
Rif mendiek Mediterraneo ertzeko eskualdean daude, ipar-mendebaletik ipar-ekialdera. Atlas mendiak estatuaren bizkarrezurra dira, hego-mendebaldetik ipar-ekialdera zeharkatzen dute eta hango mendirik garaiena Tubkal da (4.167 m). Herrialdearen hego-mendebaldearen gehiena Sahara basamortuak hartzen du eta, horregatik, eskualdea ez da emankorra ezta oso populatua ere. Biztanle gehienak Atlas mendien iparraldean bizi dira.
Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Marokoko historia»
K. a. 2000. urte inguruan berbereak sartu ziren Marokon, K.a. XII. mendean feniziarrek merkataritza guneak ezarri zituzten Mediterraneoko itsasaldean, eta K.a. V. mendean kartagotarrak Atlantiko aldean kokatu ziren. Kartago desegin ondoren, berberiarrak erromatarren aliatu bilakatu ziren. K.o. 42. urtean Kaligulak Marokoko lurraldea Erromako inperioaren Mauritaniako probintziaren barnean ezarri zuen.
Erromatarren ondoren, bandaloak Iberiar Penintsulan barrena sartu ziren Marokon, eta erreinu bat sortu zuten han, gero 534. urtean bizantziarrek suntsitu zutena. VII. mendean arabiarrak ekialdetik sartu ziren eta Islama ezarri zuten; berberiarrek aurre egin zieten arabiarrei eta erreinu independenteak sortu zituzten. XI. mendean, Mauritaniako berbereek, almorabideek, Marokoko lurralde osoa konkistatu zuten eta Espainiaraino hedatu zuten aginpidea. Handik mende batera, almohadeek beste inperio bat sortu zuten, XIII. mendean marindarrek beretu zutena.
1415ean portugaldarrek merkataritza-gune bat sortu zuten Ceutan (1580az gero Espainiaren mende geratu zena). 1497an Espainiako Errege-erregina Katolikoek Melilla konkistatu zuten. XVII. mendean alaui dinastiak, bere burua Mahomaren ondorengotzat zuenak, hartu zuen aginpidea; dinastia horren ondorengoak dira gaur egungo agintariak. Alauiek aurre egin behar izan zieten Frantziako eta Espainiako gudarosteei. 1830ean Frantziak Aljeria hartu zuen; Marokoko sultanak Aljeriaren alde egin zuen, baina 1844an frantsesek garaitu egin zuten. 1859an, Ceutako mugak zirela eta, Maroko gerran sartu zen Espainiarekin; marokoarrak galtzaile atera ziren, eta alaui sultanerriak diru sari handia ordaindu behar izan zion Espainiari.
1906an, Algecirasko Nazioarteko Konferentzian, Maroko Frantziaren eta Espainiaren babespean uztea onartu zen. 1912an Frantziaren eta Espainiaren babespeko guneak zehaztu ziren; Espainiari Rif eta Ifni egokitu zitzaizkion, eta gainerako guztia Frantziari. 1921ean, Abd el Krim emirrak matxinada antolatu zuen Rifen, eta Frantziaren eremura ere hedatu ziren istiluak; Frantziaren eta Espainiaren gudarosteek, elkar harturik, 1926an menderatu zuten matxinada. 1927an abertzaleek Istiqlal alderdia sortu zuten.
Espainiako Gerra Zibilean (1936-39) Marokoko gudaroste batzuk Francisco Franco espainiar militarraren alde borrokatu ziren penintsulan. Bigarren Mundu Gerraz gero abertzaletasunak gora egin zuen, eta 1956ko martxoaren 2an Frantziako gobernuak Marokoren independentzia onartu zuen; Mohammed ibn Yusuf izendatu zuten errege, Mohammed V.a Marokokoa izenarekin. Urte berean, apirilean, Espainiak uko egin zien iparraldeko babes-guneei, eta 1958an Saharako iparraldeari. Mohammed V.a 1961ean hil zenean, haren semea, Moulay Hassan, izendatu zuten errege (Hasan II.a).
1975ean Hassan II.a Marokokoa erregeak 350.000 marokoar bidali zituen Espainiaren mende zegoen Saharara (Ibilaldi berdea), lurralde hura Marokori zegokiolakoan, eta Espainia lurraldea uztera behartu zuen; hala, 1975eko Madrilgo hitzarmenean, Espainiako, Marokoko eta Mauritaniako gobernuek, sahararren borondatea aintzat hartu gabe, hitzartu zuten Mendebaldeko Sahara Marokoren eta Mauritaniaren mende geratzea. 1976az geroztik, Sahararen independentzia aldarrikatzen duen eta Aljeriaren laguntza duen Saharako Fronte Polisarioaren kontrako gerran ari da Maroko. 1979an Marokok Mauritaniaren mendeko Saharako zatia hartu zuen. Harrezkero, Saharako gerra eta Marokok Estatu Batuetatik eta Israeletik jasotzen duen laguntza direla eta, Marokoren eta Afrikako iparraldeko herrialdeen arteko harremanak nahasiak dira.
Saharako autodeterminazioari buruzko erreferenduma 1992an egitea onartu zuen Marokok 1991n, baina erroldari buruzko eztabaida zela eta, erreferenduma atzeratzea erabaki zuen. 1988ko maiatzean, 12 urte tirabiraka ibili ondoren, Maroko eta Aljeria harremanetan hasi ziren berriro, Saudi Arabia eta Tunisiaren bitartekotzari esker. Harremanak eten izanaren arrazoia Saharako gerra izan zen. Izan ere, Aljeriak nazionalista sahararren alde egin zuen hasieratik. Harremanak berriro hasi ondoren, bi herrialdeak ados jarri ziren gasoduktu bat egiteko Gibraltarko itsasartean zehar Europaraino. Bi herrialdeak partaide dituen enpresa batek du gasoduktutik 10-15 mila milioi metro kubiko gas garraiatzeko ardura.
XX. mendearen azkeneko urteetan langabezia handia izan da Marokon. Urtero ehunka mila pertsonek alde egiten dute herrietatik hirietara, eta horrek izugarrizko arazoak sortzen ditu, etxebizitzak direla, ura eta zerbitzuak direla, eta abar. Beste asko eta asko Europara sartzen ahalegintzen dira, horretarako bizia arriskuan jarri behar badute ere, itsasoa igarotzean. 1992ko urrian, adibidez, 800 lagun atxilotu zituzten Tarifan (Espainiako hegoaldean), Espainian baimenik gabe sartzeko ahaleginean. Bestalde, droga trafikoaz arduratzen den Nazio Batuetako sailak salatu duenez, Marokoko nekazari asko opio eta koka lantzen hasiak dira, heroina eta kokaina egiteko gero.
Azkeneko urteetan, Maroko eta Aljeriaren harremanak onbideratu direnez gero, Saharako auzia negoziazio bidez konpontzeko ahalegina egin da. Erreferenduma egitea proposatzen da, Nazio Batuen ardurapean, Saharako biztanleek erabaki dezaten herrialde independentea izan edo Marokori loturik egon. Nolanahi dela ere, Marokoko gobernua behin eta berriz atzeratzen ari da erreferenduma, Fronte Polisarioa behin betiko gaindituko duelako esperantzan. 1992ko abuztuan Hassan II.a erregeak kargutik kendu zuen Azedine Laraki Lehen Ministroa, eta 1971-1983 bitartean kargu hori bera eduki zuen Mohamed Karim Lamraniren eskuetan utzi zuen. Gobernu berriak erreferenduma deitu zuen, Legebiltzarrari ahalmen handiagoa emango zion konstituzio berri bat onartzeko. Dena dela, erregeak Lehen Ministroa izendatzeko ahalmena gorde zuen.
Erreforma haren ondorengo Legebiltzarrerako lehenengo hauteskundeetan, 1993ko ekainean, oposizioa izan zen garaile, 222 aulkietatik 99 eskuratuta. Alderdi ofizialak, berriz, 74 aulki baizik ez zituen eskuratu. Handik bi hilabetera Hassan II.ak munduko meskita handienetako bat inauguratu zuen, Casablancan. Konstituzioaren erreformak gorabehera, nazioaren politika erregearen eskuetan dago oraindik ere neurri handi batean.
1994ko maiatzean, erregeak bere ahaide bat izendatu zuen Lehen Ministro, Abd al-Latif Filali. Abuztuan, askoren harridurarako, erregeak berberiar hizkuntza eta kultura nazioaren bizitzan integratzeko deia egin zuen. 1995ean, euririk ez zela eta, uzta aurreko urtekoa baino sei aldiz txikiagoa izan zen, eta egoera ekonomikoak okerrera egin zuen nabarmen. 1996an legegintzarako aginpidea bi ganberatan banatzean onartu zen erreferendum bidez, baina erregeak ganberak desegiteko ahalmena gorde zuen. Bien bitartean, gobernuak pribatizazio politikarekin segitu zuen, eta zenbait konpainia saldu zituen.
1997ko irailean, Marokok eta Fronte Polisarioak hitzarmen bat egin zuten Saharako auzia konpontzeko, eta lurraldearen estatutua (independentzia edo integrazioa) erabakitzeko erreferenduma egingo zela iragarri zen. 1997ko legegintzarako hauteskundeetan, oposizioko lau alderdi politikoren koalizioak Legebiltzarreko 325 aulkietatik 102 eskuratu zituen; gobernuaren aldeko koalizio eskuindarrak, berriz, 100 aulki eskuratu zituen, eta hauen aliatu zentristek, 97. 1998ko otsailean, erregeak Abderrahman Youssoufi izendatu zuen Lehen Ministro.
Erregea 1999an hil zen, eta haren semeak –Mohammed VI.ak– hartu zuen kargua. Mohammed VI .a Marokokoak hainbat erreforma sustatzen ari da, ekonomian nahiz politikan, baina oraindik oso mugatuta daude askatasun zibilak eta giza eskubideak urratzeagatik salaketa asko egin ohi dizkiote nazioarteko erakundeek, bereziki 2003an Casablancan juduen kontra izandako atentatuaz geroztik (20 lagun hil ziren atentatu hartan).
2014ko abuztuaren 14ean, hil egin zen Mustafa Meziani, 31 urteko preso marokoarra, 72 egun gose greban igaro ostean. Fezeko Unibertsitatean ikasle islamisten eta ezkertiarren artean izandako istiluen harira atxilotu zuten, apirilaren amaieran, eta behin-behineko espetxealdian egon da ordutik; Marokoko Giza Eskubideen Elkarteak preso politikotzat jotzen zuen[5].
Abenduaren 16an, Interneten emakumeak erreklutatzen zituen sare jihadista desegin zuten. Bost Espainian eta beste bi Marokon atxilotu zituzten[6].
Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Marokoko eskualdeak»
Marokoko 12 eskualdeak 2015etik geroztik (Mendebaldeko Sahara barne).
Gaur egun, eskualdeak Marokoko banaketa administratibo handienak dira. 2015etik, Maroko ofizialki 12 eskualdetan banatzen da, horien artean bat (Dakhla-Oued Ed-Dahab) Mendebaldeko Saharako lurralde eztabaidatuaren barruan dagoena eta bi (Laâyoune-Sakia El Hamra eta Guelmim-Oued Noun) partzialki barruan daudenak. Eskualdeak bigarren mailako 75 administrazio-dibisiotan banatzen dira, prefekturak eta probintziak.[7]
Eskualde bat zuzenean aukeratutako eskualde-kontseilu batek gobernatzen du. Kontseiluko presidenteak du kontseiluaren erabakiak aurrera eramateko ardura. 2011ko erreforma konstituzionalaren aurretik, Wali-ari zegokion hori, Erregeak izendatutako gobernu zentraleko ordezkariari, eta, orain aldiz, laguntza-lana egiten du eskualdeko administrazioan.[8]
Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleria
Biztanleriaren tamaina
Urtea
10.000.00015.000.00020.000.00025.000.00030.000.00035.000.00040.000.000197019801990200020102020
Maroko
Biztanleriaren estatistika
Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
{{Erreferentzia|izena=Saloni|abizena=Dattani|izenburua=Life Expectancy|hizkuntza=en|abizena2=Rodés-Guirao|abizena3=Ritchie|abizena4=Ortiz-Ospina|abizena5=Roser|izena2=Lucas|izena3=Hannah|izena4=Esteban|izena5=Max|data=2023-11-28|url=https://ourworldindata.org/life-expectancy|aldizkaria=Our World in Data|sartze-data=2026-06-26}}</ref"},"edukia":{"wt":"{{Herrialde grafikoa|Life expectancy.chart}}"}},"i":0}}]}'
Bizi itxaropena[9]
Bizi itxaropena (urteak)
Urtea
40455055606570758019601970198019902000201020202030
Maroko
Talde etnikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Amazigak dira Marokoko jatorrizko biztanleak, eta gaur egungo biztanleen hiru laurdenak berbere jatorrikoak dira. Bigarren gizatalde nagusia arabiarrena da. Bestalde, 100.000 inguru europar bizi dira (frantsesak, gehienak), eta 12.000 inguru judu, orain aspaldi hara bizitzera joandakoen ondorengoak.
Hiriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleen erdia, gutxi gorabehera, hirietan bizi da. Rabatez gainera, Casablanca (2.940.000 biztanle), Marrakex (1.517.000 biztanle) eta Fez (510.000 biztanle) dira Marokoko hiri nagusiak. XX. mendea arte amazigera izan da nagusi Marokon, baina mendean zehar arabiera bultzatu eta nagusitu da, eta mendearen bukaeran biztanleen laurden batek baizik ez zuen erabiltzen amazigera hizkuntza nagusi bezala. Biztanle gehien dituen hirugarren herrialde arabiarra da.
Marokoko herri populatuenak[10]
Casablanca
Fez
Tanger
Herria
Eskualdea
Biztanleria
Herria
Eskualdea
Biztanleria
Marrakex
Sale
Rabat
1
Casablanca
Gran Casablanca
3 359 818
11
Safi
Doukkala-Abda
415 323
2
Fez
Fez-Bulman
1 112 072
12
Uchda
La Oriental
398 131
3
Tanger
Tanger-Tetuan
947 952
13
Inezgane
Souss-Massa-Draa
385 612
4
Marrakex
Marrakex-Tensift-El Haouz
928 850
14
Agadir
Souss-Massa-Draa
384 987
5
Sale
Rabat-Sale-Zemmour-Zaer
890 403
15
Nador
La Oriental
369 102
6
Meknes
Meknes-Tafilalet
632 079
16
Khouribga
Chaouia-Ouardigha
326 674
7
Rabat
Rabat-Sale-Zemmour-Zaer
577 827
17
Settat
Chaouia-Ouardigha
323 821
8
Kenitra
Gharb-Chrarda-Beni Hssen
572 700
18
Temara
Rabat-Sale-Zemmour-Zaer
302 872
9
Tetuan
Tanger-Tetuan
463 968
19
Ait Melloul
Souss-Massa-Draa
198 879
10
Beni Mellal
Tadla-Azilal
447 330
20
El-Yadida
Doukkala-Abda
298 673
Armada[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Hau da Marokoko erresumaren armada:
Errege Armada: 1956an Mohammed V sortu zuen independentzia lortu zuenean. Errege Marokoko Armadaren adarra lurretako operazio militarrak da. Ejertzitoak 195.000 soldadu aktibo eta 150.000 erreserba ditu.
Errege Aire Armada: Marokoko Aire Armada dira. 1956 maiatzaren 14an sortu zen, 13 000 pertsona eta 282 baino hegazkin gehiago dauzka.
Errege Itsas Armada: Marokoko Itsas Indar Armatuen armada da itsasontzien eragiketak egiteko ardura duena.
Errege Jendarmeria: zibilak babesteko ardura eta herrialdeko landa eta hiri eremuetan ordena publikoa bermatzeko, halaber mugak babestu eta herrialdean bizi herritarren bizitza babesteko arduratzen dira.
Errege Guardia: erregea, bere familiari eta herrialdeko monarkiaren aretoak nagusi guztiak babesteko ardura dauka.
Indar Osagarriak: indar armatuen gorputz paramilitar autonomoak dira, eta horren funtzioak betetzen dituzte (polizia, armada, itsasokoa, errege guardia). Gainera espioitzaz arduratzen dira herrialdearen barne eta kanpoaldean.
Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Marokoko ekonomian izugarrizko pisua du nekazaritzak, nahiz eta lurren % 20 baizik ez den lantzen. Laboreak (garagarra eta garia), patatak, meloiak, olibak, eltzekariak, datilak, azukre kanabera eta azukre erremolatxa lantzen dira batez ere. Mea baliabide nagusia fosfatoak dira, baina ikatza, burdina, manganesoa, beruna eta zinka ere ustiatzen dira.
Industria gehienak industria txikiak dira: eraikuntzarako materialak, kimika gaiak, ehunak, oinetakoak, elikagaiak, ardoa, petrolio findua eta abar. Garrantzi handikoa da eskulangintza: ehunak, larrua, zeramika, alfonbrak eta zurezko irudiak… Turismoa, bestalde, gero eta pisu handiagoa hartzen ari da herrialdearen ekonomian, baita zerbitzuen sektorea eta industria ere. 1990eko hamarralditik aurrera, gobernuak hainbat erreforma eta pribatizazio sustatu ditu, eta azken urteetan ekonomia hazkunde nabarmena izan du Marokok. Era berean, atzerriko merkataritza harremanak sendotzen ari da eta hainbat hitzarmen sinatu ditu.
Tanger Med portua Afrikako handiena da
Marrakex turistmoko hiriburua
Ujda, Oriental regioaren hiriburua
Rabat, Marokoko hiriburua
Turismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Turisten etorreraren bilakaera (milioitan)
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2.602
2,693
% 3,49
3.072
% 14,07
3.095
% 0,74
3.735
% 20,67
3.817
% 2,19
4.278
% 12,07
4.380
% 2,38
4.453
% 1,66
4.761
% 6,91
5.477
% 15,03
5.843
% 6,68
6.558
% 12,23
7.408
% 12,96
7.879
% 6,35
8.341
% 5,86
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
9.288
% 11,35
9.342
% 0,58
9.375
% 0,35
10.046
% 7,15
10.282
% 2,34
10.259
- % 0,22
10.33
% 0,69
11.35
% 9,87
12.30
% 8,37
13.11
% 6,59
3.5
- % 73,29
5.5
% 57,14
10.8
% 96,36
14.5
% 34
Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Marokoko erregea Mohammed VI.a Marokokoa
Maroko monarkia konstituzionala da, nahiz eta erregeak oraindik ere botere handia izan. Egungoa Mohamed VI.a da, 1999ko uztailaren 23tik agintean. Lehen Ministroa Driss Jettou da, 2002ko urriaren 9tik. Lehen Ministroa erregeak berak izendatu zuen eta hautsa harrotu zuen, ez baita inongo alderdiren kide.
Parlamentua bi ganberakoa da: Diputatuen ganbera eta Kontseilarien ganbera (Senatua). Diputatuen ganberan 325 diputatu daude, zuzeneko boto unibertsal bidez 5 urterako hautatuak. Egungo ganbera burua Abdelouahed Radi da (USFP). Kontseilarien ganberan 270 kontseilari daude, zeharkako boto unibertsal bidez hautatuak.
Alderdi politikoak:
La Gauche Socialiste Unifiée (GSU)
Le Mouvement Populaire
Parti de la Justice et du Développement (PJD)
Parti de l'Istiqlal
Parti RNI
Alliance des Libertés (ADL)
Union Socialiste donis Forces Populaires (USFP)
Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Atletismoan, nabarmendu ziren 1984ko Olinpiadetan bi marokoar: Nawal El Moutawakel izan zen lehenengo emakume arabiarra urrezko domina olinpikoa eskuratzen (400 metro hesidunak), eta Saïd Aouita (5000 metroak. Bestela, Hicham El Guerrouj urrezkoak lortu zituen 2004ko Olinpiadetan 1500 metrotan eta 5000 metrotan.
Marokoko futbol selekzio nazionala Afrika osoko talde bakarra da Munduko Txapelketa batean finalerdietara iristen, 2022an hain zuzen ere.
Txirrindularitza aspalditik dago han, baina XXI. mendean ospea hartu du, berriro ere, herrialdean. Marokoko Itzulia Afrikako garrantzitsuena da. 1937tik egiten da nahiz eta urte batzuetan ez den antolatu. Itzulia Casablanca hirian hasi eta bukatzen da.
Marokoar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Abd el Krim (1882-1963), gerrillaria eta politikaria.
Driss Chraïbi (1926-2007), idazlea.
Hassan II.a Marokokoa (1929-1999), erregea.
Tahar Ben Jelloun (1944-), idazlea.
Samira Said (1958-), abeslaria.
Saïd Aouita (1959-), atleta.
Nawal El Moutawakel (1962-), atleta.
Mohammed VI .a Marokokoa (1963-), erregea.
Merieme Chadid (1969-), astronomoa.
Hicham El Guerrouj (1974-), atleta.
Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2014/08/11 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
↑  Euskaltzaindia. 38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak. .
↑  Institut Royal de la Culture Amazighe. Amazigerazko izena. .
↑   «Okupazio baten historia» Argia (kontsulta data: 2026-06-09).
↑  (Ingelesez) Abun-Nasr, Jamil M. A History of the Maghrib in the Islamic Period.  Cambridge University Press (argitaratze data: 1987-08-20) ISBN 978-0-521-33767-0. (kontsulta data: 2025-02-17).
↑  «72» Berria 2014-08-15.
↑  EiTB.  (2014-12-16). Interneten emakumeak erreklutatzen zituen sare jihadista desegin dute. .
↑  «Morocco in Figures 2003: A document by the Moroccan Embassy in the USA» themoroccanembassy.com.
↑  (Frantsesez)  Maroc: Fiche technique.  ARLEM.
↑  (Ingelesez) Dattani, Saloni; Rodés-Guirao, Lucas; Ritchie, Hannah; Ortiz-Ospina, Esteban; Roser, Max.  (2023-11-28). «Life Expectancy» Our World in Data (kontsulta data: 2026-06-26).
↑  (Frantsesez)  L’Oriental : Chiffres clés.  Royaume du Maroc: Haut Commissariat au Plan, Direction Régionale d’Oujda (argitaratze data: 2013) (kontsulta data: 2025-02-19).
Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
(Ingelesez) CIA - World Factbook Geografia, biztanleria, politika eta ekonomia datuak.
Autoritate kontrola
Wikimedia proiektuak
Datuak: Q1028
Multimedia: Morocco / Q1028
Identifikadoreak
WorldCat
VIAF: 140638492
ISNI: 0000000121703280
BNF: 15238604s (data)
GND: 4037680-1
LCCN: n79069715
NDL: 00567851
NKC: ge129968
NLA: 61543532
NARA: 10035766
SUDOC: 026392275
KulturNav: id
Hiztegiak eta entziklopediak
HDS: 003456
Britannica: url
Bilduma digitalak
BVA: 9791
Lekuak
OSM: 3630439
TGN: 1000179
Medikuntzako identifikadoreak
MeSH: D009018
Datuak: Q1028
Multimedia: Morocco / Q1028
i
e
a
Afrikako herrialde eta lurraldeak (Nazio Batuen azpi-eskualdeka) Mendebaldeko Afrika
Benin | Burkina Faso | Cabo Verde | Boli Kosta | Gambia | Ghana | Ginea | Ginea Bissau | Liberia | Mali | Mauritania | Niger | Nigeria | Senegal | Sierra Leona | Togo Iparraldeko Afrika
Aljeria | Egipto | Hego Sudan | Libia | Maroko | Sudan | Tunisia | Mendebaldeko Sahara Erdialdeko Afrika
Angola | Burundi | Kamerun | Afrika Erdiko Errepublika | Txad | Kongoko Errepublika Demokratikoa | Kongoko Errepublika | Ekuatore Ginea | Gabon | Ruanda | Sao Tome eta Principe Ekialdeko Afrika
Burundi | Komoreak | Djibuti | Eritrea | Etiopia | Kenya | Madagaskar | Malawi | Maurizio | Mozambike | Ruanda | Seychelleak | Somalia | Tanzania | Uganda | Zambia | Zimbabwe Hegoaldeko Afrika
Botswana | Lesotho | Namibia | Hegoafrika | EswatiniMenpeko lurraldeak
Indiako Ozeanoko uharte sakabanatuak | Mayotte | Réunion (Frantzia) | Pantelleria (Italia) | Madeira (Portugal) | Kanariar Uharteak | Ceuta | Melilla  | Espainiar subiranotasuneko lurrak (Espainia) | Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunha (Err. Bat.) | Sokotra (Yemen)Eztabaidatuak
Saharako Arabiar Errepublika Demokratikoa
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Maroko&oldid=10843480"(e)tik eskuratuta
Kategoriak:
Maroko
Magreb
Nazio Batuen Erakundeko kideak
Ezkutuko kategoriak:
Testuan arabiera duten artikuluak
Testuan amazigera duten artikuluak
Testuan frantsesa duten artikuluak
Pages using the Chart extension
Lur entziklopedietatik osatu diren artikuluak
Wikipedia:VIAF identifikatzailea duten artikuluak
Wikipedia:ISNI identifikatzailea duten artikuluak
Wikipedia:BNF identifikatzailea duten artikuluak
Wikipedia:GND identifikatzailea duten artikuluak
Wikipedia:LCCN identifikatzailea duten artikuluak
Wikipedia:NLA identifikatzailea duten artikuluak
Wikipedia:BVANDALUCIA identifikatzailea duten artikuluak
Wikipedia:OSM zenbakia identifikatzailea duten artikuluak
Wikipedia:TGN identifikatzailea duten artikuluak
Wikipedia:19 elementuko autoritate kontrola duten orriak
Kartographer luzapena erabiltzen duten orrialdeak
Orriaren azken aldaketa: 3 uztaila 2026, 09:17.
Orrialdea Parsoid baliatuz errendatu da.
Testua Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 4.0 lizentziari jarraituz erabil daiteke;
baliteke beste klausularen batzuk ere aplikatu behar izatea.
Xehetasunen berri izateko, ikus erabilera-baldintzak.
Pribazitate politika
Wikipediari buruz
Lege oharra
Lege/segurtasun kontaktua
Jokabide Kodea
Garatzaileak
Estatistikak
Cookie adierazpena
Mugikorreko bista
Bilatu
Bilatu
Eduki taularen ikusgarritasuna aldatu
Maroko
275 hizkuntza
Gehitu atala