Япон хэлэн — Wikipedia
Перейти к содержанию
Гол меню
Гол меню
переместить в боковую панель
нюуха
Залуур
Нюур хуудаһан
Соохи бүхы хуудаһан
Үгүүлэл
Туһаламжа
Хабаадалга
Шуулган (форум)
Бүлгэмэй портал
1000 үгүүлэл
Wikidata
Һая хэгдэһэн хубилалтанууд
Шэнэ үгүүлэлнүүд
Бэдэрхэ
Олохо
Харагдаса
Хандиб үргэхэ
Хэрэглэгшын дансаяа үүсхэхэ
Нэбтэрхэ
Хубиин зэмсэгүүд
Хандиб үргэхэ
Хэрэглэгшын дансаяа үүсхэхэ
Нэбтэрхэ
Гаршаг
переместить в боковую панель
нюуха
Эхин
1
Нэбтэрүүлгэ
2
Онсолиг
3
Дуудалга абяан
Отобразить/Скрыть подраздел Дуудалга абяан
3.1
Үндэһэн аялганууд
4
Синтаксис
5
Зарим үгүүлбэринүүд
6
Ном зохёол
Отобразить/Скрыть содержание
Япон хэлэн
237 хэлые 237 хэлэнүүдые
Аԥсшәа
Acèh
Адыгабзэ
Afrikaans
Alemannisch
አማርኛ
Pangcah
Aragonés
Ænglisc
अंगिका
العربية
ܐܪܡܝܐ
الدارجة
مصرى
অসমীয়া
Asturianu
अवधी
Azərbaycanca
تۆرکجه
Башҡортса
Basa Bali
Boarisch
Žemaitėška
Bikol Central
Беларуская (тарашкевіца)
Беларуская
Betawi
Български
भोजपुरी
Banjar
বাংলা
བོད་ཡིག
Brezhoneg
Bosanski
Batak Mandailing
Català
閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Нохчийн
Cebuano
Tsetsêhestâhese
کوردی
Qırımtatarca
Čeština
Kaszëbsczi
Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ
Чӑвашла
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Zazaki
Dolnoserbski
Kadazandusun
ދިވެހިބަސް
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
Estremeñu
فارسی
Suomi
Võro
Føroyskt
Français
Arpetan
Nordfriisk
Frysk
Gaeilge
Gagauz
贛語
Kriyòl gwiyannen
Gàidhlig
Galego
Avañe'ẽ
Gaelg
Hausa
客家語 / Hak-kâ-ngî
Hawaiʻi
עברית
हिन्दी
Fiji Hindi
Hrvatski
Hornjoserbsce
Kreyòl ayisyen
Magyar
Հայերեն
Արեւմտահայերէն
Interlingua
Jaku Iban
Bahasa Indonesia
Ilokano
ГӀалгӀай
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
Patois
La .lojban.
Jawa
ქართული
Qaraqalpaqsha
Taqbaylit
Адыгэбзэ
Kabɩyɛ
Tyap
Kumoring
Қазақша
ភាសាខ្មែរ
ಕನ್ನಡ
Yerwa Kanuri
한국어
Къарачай-малкъар
کٲشُر
Kurdî
Коми
Kernowek
Кыргызча
Latina
Ladino
Lëtzebuergesch
Лакку
Лезги
Lingua Franca Nova
Limburgs
Ladin
Lombard
Lingála
ລາວ
Lietuvių
Latviešu
Madhurâ
मैथिली
Basa Banyumasan
Мокшень
Malagasy
Олык марий
Māori
Minangkabau
Македонски
മലയാളം
Монгол
ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ
मराठी
Bahasa Melayu
Mirandés
မြန်မာဘာသာ
Эрзянь
مازِرونی
Nedersaksies
Plattdüütsch
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Novial
Sesotho sa Leboa
Occitan
Livvinkarjala
ଓଡ଼ିଆ
Ирон
ਪੰਜਾਬੀ
Kapampangan
Papiamentu
Picard
Polski
Piemontèis
پنجابی
پښتو
Português
Runa Simi
Română
Tarandíne
Русский
Русиньскый
Ikinyarwanda
संस्कृतम्
Саха тыла
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
Sardu
Sicilianu
Scots
سنڌي
Davvisámegiella
Srpskohrvatski / српскохрватски
Taclḥit
සිංහල
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Gagana Samoa
ChiShona
Shqip
Српски / srpski
Sunda
Svenska
Kiswahili
Ślůnski
தமிழ்
ತುಳು
తెలుగు
Тоҷикӣ
ไทย
Türkmençe
Tagalog
Tolışi
Toki pona
Tok Pisin
Türkçe
Seediq
Татарча / tatarça
Reo tahiti
Тыва дыл
Удмурт
ئۇيغۇرچە / Uyghurche
Українська
اردو
Oʻzbekcha / ўзбекча
Vèneto
Vepsän kel’
Tiếng Việt
Volapük
Walon
Winaray
吴语
Хальмг
მარგალური
ייִדיש
Yorùbá
Vahcuengh
ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ
文言
閩南語 / Bân-lâm-gí
粵語
中文
IsiZulu
Ссылкэнүүдые заһаха
Хуудаһан
Зүбшэн хэлсэлгэ
буряад
Уншаха
Заһаха
Үндэһэн бэшэгые заһабарилха
Түүхые хараха
Зэмсэгүүд
Зэмсэгүүд
переместить в боковую панель
нюуха
Действия
Уншаха
Заһаха
Үндэһэн бэшэгые заһабарилха
Түүхые хараха
Хамтын
Ссылкэнүүдые наашань
Холбогдоһон заһабаринууд
Файл оруулха
Саг үргэлжын ссылкэ
Хуудаһан тухай мэдээлэл
Хуудаһанһаа эшэ татаха
Богони URL-хаяг абаха
Переключиться на устаревший парсер
Хэблэхэ/экспорт
Шэнээр ном нээхэ
PDF хэлбэреэр татажа абаха
Хэблэгдэхээр бэлэн болоһон бэшэлгэ
Ондоо түсэлнүүдтэ
Abstract Wikipedia
Викисклад
Викифункции
Викиданные хуби
Харагдаса
переместить в боковую панель
нюуха
Сүлөөтэ Нэбтэрхы Толи — Википеэдиһээ
Соёлой Хэлтэсэй Соёлой Зүблэл"},"iso1":{"wt":"ja"},"iso2":{"wt":"jpn"},"iso3":{"wt":"jpn"},"lingua":{"wt":"45-CAA-a"},"image":{"wt":""},"imagecaption":{"wt":""},"imagesize":{"wt":""},"imageheader":{"wt":""},"map":{"wt":""},"mapcaption":{"wt":""},"notice":{"wt":"IPA"}},"i":0}}]}'Япон хэлэнӨөрын нэрэ
日本語 (にほんご)Тараалга
ЯпонАрад түмэн
японшуудТүрэлхи хэлэтнэй тоо
130 сая тухай (Япон уласай харьяата эргэд тоондо үндэһэлһэн)Хэлэнэй ангилал
Гансаар гү, али алтай изагуурай япон бүлэгэй хэлэн
Япон хэлэнҮзэг бэшэг
катакана, хирагана, ханза үзэгАлбан ёһоной хэрэглээУлас
ЯпонТохируулагша байгууллага
Япон Уласай Болбосорол Соёл Шэнжэлхэ Ухаанай Яаман
Соёлой Хэлтэсэй Соёлой ЗүблэлТомьёолбориISO 639-1
jaISO 639-2
jpnISO 639-3
jpn
Япон хэлэн (японоор 日本語 (にほんご), нихонго, nihongo) — Япон Улас болон япон хэлээр хэлэлсэгшэ арад түмэнэй хэлэн юм. Японой хуулида «албан ёһоной хэлэн» гэжэ зааһан байдаг болоод албан хэрэгые уг хэлээр хүтэлжэ, болбосоролой һалбарида албан ёһоор «уласай хэлэн» (国語 (こくご)) гэжэ заадаг.
Ниитэ дуугарагшадай тооной хубидаа тодорхой тоосоо байхагүй болобошье, Япон Уласай харьяатад мүн Япон Уласһаа өөр нютагта амидардаг японшууд, Япон (Ямато) угсаанай хүн гээд тоособол 130 саяһаа үлүү дуугарагшатай гэжэ үзэдэг. Ниитэ дуугарагшадай тоогоор дэлхэйдэ 10-р байрада жагсаха хэлэн ажа. Япондо түрэжэ хүмүүжүүлэгдэһэн хүндэ Япон хэлэниинь тэдэнэй түрэлхи хэлэн болодог.
Хэһэг эрдэмтэд үгүүлбэри зүй, дуудалга зэргые харгалзан үзэжэ Алтай изагуурай хэлэндэ хамааруулдаг болобошье өөр эрдэмтэд онолой шатада ябаа Фүюү хэлэнэй изагуур, Японик хэлэнэй изагуурта хамаарна гэжэ үзэдэг (эдэ албан ёһоной бэшэ юм).
Нэбтэрүүлгэ[Заһаха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]
Япон хэлэнэй аялгуунуудай газарай зураг
Япон хэлэниие Япон уласта албан ёһоор хэрэглэнэ. Японһоо бусад уласта, гол түлэб Түб Америкэ болон Урда Америкын уласууд, АНУ-ай Гавайн можо уласай зэргэ улас руу японхид олоноороо нүүһэнээр тухайн бүһэ нютагуудта хэрэглэгдэхэ болоһон абажа гурба ба дүрбэдүгээр үеһөө түрэлхи эхэ хэлэеэ мартахань ехэдхэһэн байна. Мүн Японой Эзэнтэ Уласай эрхэ мэдэл доро харьяалагдан байһан Солонгосын хахад арал, Тайвань, Манжа Улас гү, али БНХАУ-ай Манжууриин нютаг, Сахалин зэргэ газарнуудта япон хэлэниие эзэмшэһэн эргэд мүнөө хүрэтэр япон хэлэниие хэрэглэһээр байна.
Дэлхэйн олон уласта япон хэлэниие һуралсагшад ехэдхэхэ хандалгатай байгаа болоод Урда Солонгос уласта ойролсоогоор 96,000 хүн, Индонези уласта ойролсоогоор 72,000 хүн. Зүүн Ази болон Зүүн Урда Азида һуралсагша хүнүүдэй тоо ниитэ хүнүүдэй 8 хубиие эзэлжэ байна. Япон хэлэнэй болбосорол олгодог 128 улас, 8 бүһэ нютаг байна.
Онсолиг[Заһаха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]
日本語 (Япон хэлэн)
Япон хэлэнэй абяалбари зүйн хубида 「っ」, 「ん」 хоёр абяаниие хаһаад аялгаар амилдаг үень дуудалгын хубида шанга дуудагдадаг. Мүн хэлэнэй үргэлтэнь шанга, нам гэһэн хоёр түрэлдэ хубаагдана.
Үгүүлбэри зүйн хубида алтай изагуурай хэлэнүүдтэй эжэл «Үгүүлэгдэхүүн+Тусагдахуун+Үгүүлэхүүн» гэһэн бүтэсэтэй. Хүндэдхэлэй үгэ хэлэлгэ хэрэглэхэ үедэ үгүүлбэриин бүтэсэ хубилагдахагүй болоод үгүүлбэридэ орожо бай нэрэ үгэ болон үйлэ үгэ тогтоһон албан ёһоной хүндэдхэлэй үгээр һолигдодог.
Үгын саниинь ямато үгэ гү, али уугуул япон үгэһөө гадна хитад хэлээр дамжан орожо ерэһэн канго гү, али хитад үгэ үсөөнгүй. XX-р зуунай һүүлшэһөө баруун зүгэй хэлэнүүдһээ маша ехэ хари үгэ орожо ерэһэн болоод одоошье нэмэгдэхэ хандалгатай байна.
Япон хэлэниинь бүһэ нютагһаа шалтагаалан маша олон аялгуунуудта хубаагдана. Дунда зуунай үедэ Киото аялгуу бүхы японой гол аялгуу байһан бол дунда зуунай һүүлһөө Эдо аялгуунай байра һуури нэмэгдэһэн байна. Мэйджийн ехэ хубисхалай орьёл үедэ оршон сагай япон хэлэниинь Токио уулаар түблэрһэн аялгуунда һуурилһанаар мүнөөнэй стандарт баримжаа аялгуунь бии болоһон байна.
Бэшэгэй хэлые тэмдэглэхэ хэрэглэгдэхүүниинь ханза үзэг (漢字 (); Япон ханза үзэгые багтаана. Он дуудалга болон Күн дуудалгаар хэрэглэнэ), хирагана (ひらがな гү, али 平仮名 ()) ба катакана (カタカナ гү, али 片仮名 ()) үзэг болоод япон хэлэнэй гол бэшэг үзэг болодог. Эдэ гурбан түрэлэй үзэгые ниилүүлэн бэшэгэй хэлэеэ тэмдэглэнэ. Япон бэшэгээп дээрэһээ доошоо, зүүнһөө баруун тиишэ бэшэхэ боломжотой. Энэһээ гадна лата үзэг (японоор ローマ字, ромадзи), грек үзэгые (анагаахын һалбарида) үргэн бэшэ болобошье ябасуу хүреэнэй дунда хэрэглэһээр байна.
Дуудалга абяан[Заһаха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]
Япон хэлэнэй абяа үзэгэй дуудалга англи, ород хэлэн шэнги монголшууд дуудахада түбэгтэй дуудалга барагтай үгы байна нэгэ һайн талатай. Буряад хэлэнэй дуудалгатай тун адлиханиинь баһа хэлэн һурах дабуу тала болодог.
Үндэһэн аялганууд[Заһаха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]
Япон үзэгэй баһа нэгэ онсолиг гэбэл хашалган бүри арадаа аялгантай дуудагдадаг. Жэшээнь, үзэг гэжэ үгы байна ташье юмуу тэшье юмуу арадаа аялгантайгаар хэрэглэдэг. 「あ」, 「い」, 「う」, 「え」, 「お」 гэһэн 5 үндэһэн аялгантай. Тойота (トヨタ), Мицубиши (三菱 (みつびし)), Сузуки (スズキ), Тошиба (東芝 (とうしば)) гээд бидэнэй мэдэдэг япон нэрэнүүд хүрэтэр бүхы хашалганиинь арадаа нэгэ аялгантай байна. Тэгэхээр тойота гэдэгые то-йо-та (とよた) гээд 3 үзэгээр бэшэнэ гэһэн үгэ. Мүн адли ми-цу-би-си (みつぶし), су-зу-ки (すずき) гэжэ бэшэнэ. Тэгэбэл «хонда»-гай «н» үзэг арадаа аялгангүй байна гэжэ магадгүй. Япон хэлэндэ арадаа аялган абадаггүй дан үзэг гансахан «н» (ん) юм. Хо-н-да гү, али ほんだ гэжэ бэшэгдэнэ.
ХираганаМФАПоливановай транскрипциТайлбари
あ[ä]аБуряад «а» адли.
い[i]иБуряад «и» адли.
う[ɯ] гү, али [ü͍]  шагнаха (туһаламжа·мэдээсэл)уБуряад «ү» адли.
え[e̞]эБуряад «э» адли.
お[o̞]  шагнаха (туһаламжа·мэдээсэл)оБуряад «о» адли.
Синтаксис[Заһаха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]
Япон хэлэнэй үгүүлбэриин бүридэл буряад хэлэтэй дүтэрхы байдаг гэжэ хэлэжэ байна ха юм.
Үгүүлбэринь нэрэ үгэ, тооной нэрэ, тэмдэг нэрээр түгэсэжэ байбал үгүүлбэриие です (дэс) гэжэ түгэсхэнэ (ө/х үйлэ үгээр түгэсөөгүй байбал). Иимэ хэлбэриин үгүүлбэринь мүнөө сагай байнга дабтагдадаг, мүн ерээдүй сагай удхые элирхылнэ.
は (ха) дангаараа байбал нэрлэхын тиин илгалын нүхэсэл болохо болоод энэ нүхэсэлдэ "ва" гэжэ дуудаха ёһотой юм байна. Жээшэ:
Япон хэлэнТранскрипциОршуулга
私 (わたし)はナラナです。ватаси ва Нарана дэсБи бол Нарана юм.
私 (わたし)は学生 (がくせい)です。ватаси ва гакүсэй дэсБи бол оюутан юм.
此 ()れは雑誌 (ざっし)です。корэ ва засси дэсЭнэ бол сэтгүүл юм.
Дээрэхи үгүүлбэриие үгыдхэһэн хэлбэридэ оруулбал では ありません (дэва аримасэн) гэжэ үгүүлбэриие түгэсхэхэ ба «бэшэ» гэһэн удхатай. Жэшээ:
Япон хэлэнТранскрипциОршуулга
私 (わたし)はナラナではありません。ватаси ва Нарана дэва аримасэнБи бол Нарана бэшэ юм.
私 (わたし)は学生 (がくせい)ではありません。ваташи ва гакүсэй дэва аримасэнБи бол оюутан бэшэ юм.
此 ()れは雑誌 (ざっし)ではありません。корэ ва зашши дэва аримасэнЭнэ бол сэтгүүл бэшэ юм.
Дээрэхи үгүүлбэриие асууха хэлбэридэ оруулбал үгүүлбэриие ですか (дэска) гэжэ түгэсхэнэ.
Япон хэлэнТранскрипциОршуулга
貴方 (あなた)はナラナさんですか?аната ва Наранасан дэскаТа Нарана гү?
貴方 (あなた)は学生 (がくせい)ですか?аната ва гакүсэй дэскаТа оюутан гү?
此 ()れは雑誌 (ざっし)ですか?корэ ва засси дэскаЭнэ сэтгүүл гү?
さん (сан) гэжэ япон хэлэндэ өөрһөөн бусад хүниие юрэнхыдөө さん (сан) гэжэ хүндэдхэн дуудана.
Харьяалхын тиин илгал の (но) нүхэсэл.
Япон хэлэнТранскрипциОршуулга
其れ (それ)は私 (わたし)の本 (ほん)です。сорэ ва ваташи но хон дэсТэрэ бол минии ном юм.
其れ (それ)は誰 (だれ)の本 (ほん)ですか?сорэ ва дарэ но хон дэскаТэрэ хэнэй ном бэ?
其れ (それ)はナラナさんの本 (ほん)ではありません。сорэ ва Наранасан но хон дэва аримасэнТэрэ бол Наранын ном бэшэ юм.
Зарим үгүүлбэринүүд[Заһаха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]
Буряад хэлэнЯпон хэлэнТранскрипци
Тиимэはいхай
Үгыいいえииэ
Баярлааありがとうаригато
Хайрлытどうぞдо: зо
Хүлисыт даа残念に思うсумимасэн
Сайн байнаこんにちはконничива
Баяртайさようならса ё: нара
Би таниие ойлгоногүйб私には分からないваташи ни ха фун‘ кара ра наи
Танай нэрэ хэн бэ?あなたの名前はаната но намаэ мэ ха
Та хэр байнат?お元気ですかо гэн’ки дэсу ка
Һайн даа.オクラホマокурахома
Туалет хаана байна?トイレはどこですかтоирэ ха доку дэсу ка
Тамхи татахые хориглоно禁煙кин‘эн’
Оролго入り口ири кучи
хаана байна?ここではко ко дэва
Ном зохёол[Заһаха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]
Сыромятников Н. А. Древнеяпонский язык. — М., 1972.
Алпатов В. М. Япония: язык и общество. — М.: Муравей, 2003.
Язык // В стране восходящего солнца : Очерки и заметки о Японии / [Соч.] Григория де-Воллана. — 2-е испр. и доп. изд. — Санкт-Петербург ; Москва : т-во М. О. Вольф, 1906 (Санкт-Петербург). — [4], 566, V с. : фронт. (портр.), ил.; 22.
Эрико Сато Японский язык для чайников, 2-е издание = Japanese For Dummies, 2nd Edition. — М.: «Диалектика», 2013. — 384 с. — ISBN 978-5-8459-1880-2
Эрико Сато Разговорный японский для чайников. — М.: «Диалектика», 2014. — 400 с. — ISBN 978-5-8459-1884-0
Лаврентьев Б. П. Самоучитель японского языка. — М., 1992.
Akamatsu, Tsutomu. Japanese phonology: A functional approach. — München: LINCOM EUROPA, 2000.
Фельдман-Конрад Н. И. Японско-русский словарь иероглифов. — М., 1977.
Фельдман-Конрад Н. И., Цын М. С. Учебник научно-технического перевода. Японский язык. — М., 1979.
Bloch, Bernard. Studies in colloquial Japanese IV: Phonemics // Language. — 1950. — Vol. 26. — P. 86—125.
新日本語の基礎. Association for Overseas Technical Scholarship (AOTS)
Материалы по японскому языку. the original on 2008-12-31 үдэрһөө архивлагдаһан. 2015-04-07 үдэртэ хандаһан.
Материалы по японской письменности. the original on 2015-07-23 үдэрһөө архивлагдаһан. 2015-04-07 үдэртэ хандаһан.
Материалы по фонетике и грамматике японского языка. the original on 2016-03-15 үдэрһөө архивлагдаһан. 2015-04-07 үдэртэ хандаһан.
"https://bxr.wikipedia.org/w/index.php?title=Япон_хэлэн&oldid=71778" хуудаһанһаа абтаһан
Анги:
30 килобайтһаа бага заатагүй байха үгүүлэл
Хэлэнүүд
Нюуса зэргэ шата:
Шэдитэ ISBN ссылкэнүүдые хэрэглэһэн хуудаһанууд
Энэ хуудаһан һүүлшынхиеэ заһагдаа гэбэл:  1 хоёр һара 2024 03:35-то
Страница была сгенерирована с помощью Parsoid.
зүбшөөрэлөөр бэшэлгэ эндэ байха Creative Commons Attribution-ShareAlike, зарим ушарнуудта нэмэлтэ гуримууд табигданхай байжа болохо. Тодорхойгоор эндэ харагты Хэрэглэлгын гуримууд .
Нюусалалгын бодолго
Wikipedia сайт тухай
Харюусалгаһаа арсалга
Кодекс поведения
Бэлэдхэгшэд
Тоо бүридхэл
Куки тухай мэдүүлгэ
мобильна хубилбари
Бэдэрхэ
Олохо
Отобразить/Скрыть содержание
Япон хэлэн
237 хэлые 237 хэлэнүүдые
Сэдэб нэмэхэ