Yapon dili — Vikipediya
Məzmuna keç
Əsas menyu
Əsas menyu
yan panelə köçür
gizlə
Naviqasiya
Ana səhifə
Kənd meydanı
İcma portalı
Son dəyişikliklər
Təsadüfi məqalə
Xüsusi səhifələr
Layihələr
Seçilmiş məqalələr
Seçilmiş siyahılar
Yaxşı məqalələr
Məqalə namizədləri
Mövzulu ay
Xüsusi
Bizimlə əlaqə
Kömək
Axtar
Axtar
Görünüş
İanə et
Hesab yarat
Daxil ol
Şəxsi alətlər
İanə et
Hesab yarat
Daxil ol
Mündəricat
yan panelə köçür
gizlə
Giriş
1
Dilin adı
2
Tarixi
3
Hiraqana əlifbası
4
Katakana əlifbası
5
Kanci
6
Misal
7
Qrammatikası
8
Sadə söz və ifadələr
9
Fonetika
10
Mənbə
11
Xarici keçidlər
Mündəricatı göstər/gizlət
Yapon dili
237 dildə
Аԥсшәа
Acèh
Адыгабзэ
Afrikaans
Alemannisch
አማርኛ
Pangcah
Aragonés
Ænglisc
अंगिका
العربية
ܐܪܡܝܐ
الدارجة
مصرى
অসমীয়া
Asturianu
अवधी
تۆرکجه
Башҡортса
Basa Bali
Boarisch
Žemaitėška
Bikol Central
Беларуская (тарашкевіца)
Беларуская
Betawi
Български
भोजपुरी
Banjar
বাংলা
བོད་ཡིག
Brezhoneg
Bosanski
Batak Mandailing
Буряад
Català
閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Нохчийн
Cebuano
Tsetsêhestâhese
کوردی
Qırımtatarca
Čeština
Kaszëbsczi
Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ
Чӑвашла
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Zazaki
Dolnoserbski
Kadazandusun
ދިވެހިބަސް
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
Estremeñu
فارسی
Suomi
Võro
Føroyskt
Français
Arpetan
Nordfriisk
Frysk
Gaeilge
Gagauz
贛語
Kriyòl gwiyannen
Gàidhlig
Galego
Avañe'ẽ
Gaelg
Hausa
客家語 / Hak-kâ-ngî
Hawaiʻi
עברית
हिन्दी
Fiji Hindi
Hrvatski
Hornjoserbsce
Kreyòl ayisyen
Magyar
Հայերեն
Արեւմտահայերէն
Interlingua
Jaku Iban
Bahasa Indonesia
Ilokano
ГӀалгӀай
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
Patois
La .lojban.
Jawa
ქართული
Qaraqalpaqsha
Taqbaylit
Адыгэбзэ
Kabɩyɛ
Tyap
Kumoring
Қазақша
ភាសាខ្មែរ
ಕನ್ನಡ
Yerwa Kanuri
한국어
Къарачай-малкъар
کٲشُر
Kurdî
Коми
Kernowek
Кыргызча
Latina
Ladino
Lëtzebuergesch
Лакку
Лезги
Lingua Franca Nova
Limburgs
Ladin
Lombard
Lingála
ລາວ
Lietuvių
Latviešu
Madhurâ
मैथिली
Basa Banyumasan
Мокшень
Malagasy
Олык марий
Māori
Minangkabau
Македонски
മലയാളം
Монгол
ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ
मराठी
Bahasa Melayu
Mirandés
မြန်မာဘာသာ
Эрзянь
مازِرونی
Nedersaksies
Plattdüütsch
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Novial
Sesotho sa Leboa
Occitan
Livvinkarjala
ଓଡ଼ିଆ
Ирон
ਪੰਜਾਬੀ
Kapampangan
Papiamentu
Picard
Polski
Piemontèis
پنجابی
پښتو
Português
Runa Simi
Română
Tarandíne
Русский
Русиньскый
Ikinyarwanda
संस्कृतम्
Саха тыла
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
Sardu
Sicilianu
Scots
سنڌي
Davvisámegiella
Srpskohrvatski / српскохрватски
Taclḥit
සිංහල
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Gagana Samoa
ChiShona
Shqip
Српски / srpski
Sunda
Svenska
Kiswahili
Ślůnski
தமிழ்
ತುಳು
తెలుగు
Тоҷикӣ
ไทย
Türkmençe
Tagalog
Tolışi
Toki pona
Tok Pisin
Türkçe
Seediq
Татарча / tatarça
Reo tahiti
Тыва дыл
Удмурт
ئۇيغۇرچە / Uyghurche
Українська
اردو
Oʻzbekcha / ўзбекча
Vèneto
Vepsän kel’
Tiếng Việt
Volapük
Walon
Winaray
吴语
Хальмг
მარგალური
ייִדיש
Yorùbá
Vahcuengh
ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ
文言
閩南語 / Bân-lâm-gí
粵語
中文
IsiZulu
Keçidləri redaktə et
Məqalə
Müzakirə
azərbaycanca
Oxu
Redaktə
Vikimətni redaktə et
Tarixçəyə bax
Alətlər
Alətlər
yan panelə köçür
gizlə
Fəaliyyətlər
Oxu
Redaktə
Vikimətni redaktə et
Tarixçəyə bax
Ümumi
Səhifəyə keçidlər
Əlaqəli redaktələr
Fayl yüklə
Daimi keçid
Səhifə məlumatları
Bu səhifəyə istinad et
Qısaldılmış URL əldə et
Köhnə ayrışdırıcıya keç
Çap et/ixrac
Kitab yarat
PDF kimi yüklə
Çap versiyası
Digər layihələrdə
Abstrakt Vikipediya
Vikianbar
Vikifunksiyalar
Vikisitat
Vikidata elementi
Görünüş
yan panelə köçür
gizlə
Vikipediya, azad ensiklopediya
Yapon dili
Orijinal adı
日本語[1]
Ölkələr
Yaponiya, Quam, Tayvan, Şimali Koreya, Cənubi Koreya, Filippin, Peru, Avstraliya
Danışanların ümumi sayı
125 milyon
Təsnifatı
Kateqoriya
Avrasiya dilləri
Japonic[vd]
yapon dili
Yazı
kanci, katakana
Dil kodları
QOST 7.75–97
япо 870
ISO 639-1
ja
ISO 639-2
jpn
ISO 639-3
jpn
Dilin strukturlarının dünya atlası
jpn
Ethnologue
jpn
Linguasphere
45-CAA
ABS ASCL
72, 7201
IETF
ja
Glottolog
nucl1643
Bu dildə olan Vikipediya Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Yapon dili (yap. 日本語 nihonqoⓘ) — Yaponiyanın rəsmi dövlət dilidir. Şərq dillərindən hesab olunur. Bu dildə 125 milyon insan danışır. Əlifbası çin dilinin "kanci" xəttindən formalaşmışdır. Kanci hiraqana və katakanada istifadə olunur. Bundan başqa "imatokana" deyilən və sadəcə imperator sarayında istifadə edilən bir xətt növü də var. 2000-dən çox kanci istifadə olunur, lakin hiraqana və kataqana hərəsi 47 hərfdir. Bu xətlərə bəzi əlamətləri artırdıqda başqa səslər əmələ gəlir. Müasir yapon dilində, xüsusən şirkət adları, reklamlar və yapon dilinin kompüterə keçirilməsində romaci adı verilən latın əlifbası da işlənir.
Türk dilləri kimi iltisaqi dildir. Yapon dili Ural-Altay dillərindən olduğuna görə türk dillərinə müəyyən yaxınlığı var.
Dilin adı[redaktə | vikimətni redaktə et]
Yaponca yapon dilini iki cür adlanırlar. Başqa dillərin kontekstində "nihonqo" (日本語) sözü işlədilir. Bu, hərfi tərcümədə "yapon dili" deməkdir. Lakin, milli mədəniyyətin bir hissəsi, Yaponiyada tədris olunan fənn kimi, doğma dövlət dili olaraq o, adətən "kokuqo" (國語 və ya 国語), yəni "ölkə dili" və ya "milli dil" adlandırılır. Bu söz başqa dillər üçün də istifadə edilə bilər, amma əsasən məhz yapon dili üçün istifadə edilir.
Tarixi[redaktə | vikimətni redaktə et]
Yapon dili yazıda Yayoy dövründən başlayaraq istifadə olunur.[2]
Hiraqana əlifbası[redaktə | vikimətni redaktə et]
Hiraqana
あ a
い i
う u
え e
お o
(ya)
(yu)
(yo)
か ka
き ki
く ku
け ke
こ ko
きゃ kya
きゅ kyu
きょ kyo
さ sa
し shi
す su
せ se
そ so
しゃ sha
しゅ shu
しょ sho
た ta
ち chi
つ tsu
て te
と to
ちゃ cha
ちゅ chu
ちょ cho
な na
に ni
ぬ nu
ね ne
の no
にゃ nya
にゅ nyu
にょ nyo
は ha
ひ hi
ふ fu
へ he
ほ ho
ひゃ hya
ひゅ hyu
ひょ hyo
ま ma
み mi
む mu
め me
も mo
みゃ mya
みゅ myu
みょ myo
や ya
ゆ yu
よ yo
ら ra
り ri
る ru
れ re
ろ ro
りゃ rya
りゅ ryu
りょ ryo
わ va
ゐ vi
ゑ ve
を vo
ん n
が ga
ぎ gi
ぐ gu
げ ge
ご go
ぎゃ gya
ぎゅ gyu
ぎょ gyo
ざ za
じ ji
ず zu
ぜ ze
ぞ zo
じゃ ja
じゅ ju
じょ jo
だ da
ぢ (ji)
づ (zu)
で de
ど do
ぢゃ (ja)
ぢゅ (ju)
ぢょ (jo)
ば ba
び bi
ぶ bu
べ be
ぼ bo
びゃ bya
びゅ byu
びょ byo
ぱ pa
ぴ pi
ぷ pu
ぺ pe
ぽ po
ぴゃ pya
ぴゅ pyu
ぴょ pyo
Katakana əlifbası[redaktə | vikimətni redaktə et]
Üfiqi yapon qrafikasından nümunə
ア (a) イ (i) ウ (u) エ (e) オ (o)
K カ (ka) キ (ki) ク (ku) ケ (ke) コ (ko)
S サ (sa) シ (şi) ス (su) セ (se) ソ (so)
T タ (ta) チ (çi) ツ (tsu) テ (te) ト (to)
N ナ (na) ニ (ni) ヌ (nu) ネ (ne) ノ (no)
H ハ (ha) ヒ (hi) フ (fu) ヘ (he) ホ (ho)
M マ (ma) ミ (mi) ム (mu) メ (me) モ (mo)
Y ヤ (ya) ユ (yu) ヨ (yo)
R ラ (ra) リ (ri) ル (ru) レ (re) ロ (ro)
V ワ (va) ヰ (vi) ヱ (ve) ヲ (vo / o)
N ン (n)
Kanci[redaktə | vikimətni redaktə et]
Eramızın V əsrində Çindən Yaponiyaya gəlmiş xəttdır. Katakana və hiraqana da kancidən tutulmuş xəttdir. Hazırda kanci Çin, Yaponiya və Koreyada işlənilir.
Misal[redaktə | vikimətni redaktə et]
KanciTələffüzMəna
土tsuçiTorpaq
天tenGöy, səma
水mizuSu
火災KasaiOd, atəş
風kazeYel, külək
男otokoKişi
女onnaQadın
食べるtaberuyemək
飲むnomuiçmək
大きいōkiiböyük
小さいçīsaibalaca
夜yoruGecə
日hiGündüz
Qrammatikası[redaktə | vikimətni redaktə et]
Sifətin ismi təyin etməsi və onun isimdən öncə gəlməsi türk diliylə eynidir.
Məsələn:
赤いリンゴ　akai rinqo
qırmızı alma
私の赤いリンゴ　vataşi no akai rinqo
mənim qırmızı almam
Subyekt cümlənin əvvəlində gəlir. Cümlənin tərtibi belədir: Subyekt Obyekt Fel. Misal:
私はリンゴを食べました。 vataşi va rinqo o tabemaşta. (mən almanı yedim).
リンゴを私は食べました。rinqo o vataşi va tabemaşta. (almanı mən yedim).
Sadə söz və ifadələr[redaktə | vikimətni redaktə et]
おはようございます。Ohayo → 　Sabahınız xeyir
こんにちは　Konniçiva　 → Salam
こんばんは　Konbanva → Axşamınız xeyir
さようなら　Sayonara → Gülə gülə
おやすみなさい　Oyasuminasay → Gecəniz xeyir
お元気ですか　Ogenki desu ka? → Necəsiniz?
はい　hai → Bəli
いいえ　ie → Xeyr
ありがとうございます　Arigato  → Sağ olun (təşəkkür edirəm)
Fonetika[redaktə | vikimətni redaktə et]
Yapon dilində 5 sait var. (あ (a), い (i), う (u), え (e), お (o)). Bütün samitlər bu 5 saitlə işlənilir. Ona görə yapon dilində samit səs tək işlənilmir (ん (N) hərfindən başqa). Məsələn, Ka, Ha, Ma, Sa, Ta, Ra, Ya.
Tarixi mənbələrə görə Nara dövründə yapon dilində 8 sait varmış. Bu səslərdən 3-ü Heyan dövründə ixtisar olunub. Azərbaycan dilində olub yapon dilində olmayan səslər bunlardır: X, Ğ, J, Ö, Ü, V, G. Yapon dilində olub Azərbaycan dilində mövcud olmayan səslər isə bunlarddır: つ (Tsu) və わ (Ua). Yapon dilində qəliz səslər (X, Ğ, J) olmadığına görə sadə səslənir. Səslənmə baxımından ispan, yunan və italyan dillərinə yaxındır.
Mənbə[redaktə | vikimətni redaktə et]
ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 69
Xarici keçidlər[redaktə | vikimətni redaktə et]
Yapon dili əlifba tapşırıq (PDF)
AKSER Brasil – Video Arxivləşdirilib 2009-02-02 at the Wayback Machine
Dil haqqında olan bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.
Yaponiya dilləriMilli
Yapon
dialektlər
Yerli dillər
Aynu
Ryukyu
Amami Oşima
Tokunoşima
Okinoerabu
Yoron
Kuniqami
Okinava
Miyako
Yaeyama
Yonaquni
Qeyri-yerli dillər
Braziliya portuqalı
Çin
Kanton
Hokkien
Fukou
Mandarin
İngilis
Rus
Türk
Vyetnam
Zainiçi Koreya
İşarət dilləri
Yapon işarət dili
Amami Oşima işarət dili
Yapon-ryukyu dilləriQədim yapon dili †
Erkən qədim yapon dili † • Klassik yapon dili † • Orta əsrlər yapon dili † •  Bunqo †Müasir
yapon dili
(Yapon dilinin dialektləri)
Şərqi
Yaponiyanın
dialektləri
ToxokuŞimali — Suqaru dialekti • Nambu dialekti • Simokita dialekti • İvate prefekturasının dialektləri — şimali və cənubi (Morioka dialekti) • Akita prefekturasının dialekti • keçmiş Sönay rayonunun və Yamaqata prefekturasının şimal-qərbi hissəsinin dialekti; Cənubi — Senday (Kesen) • Yamaqata dialekti • Yonedzava və ya Okitama • Moqaki və ya Sindzö dialekti • Fukusima dialekti • Aydzu dialekti • Hokkaydo dialekti
Kanto dialektləriQərbi • Tokio dialekti (Yamanote, Sitamati) • Tama • Saytama (Titibu) • Qumma • Kanaqava • Bosyu • Şərqi • İbaraki • Totiqi • Tiba
Tokay-tosanNaqano-Yamanasi-Sidzuoka — Naqano və ya Sinsyu (Okusin, Xokusin, Tosin, Tyusin, Nansin) • İdzu • Sidzuoka • Ensyu • Yamanasi prefekturaları; İtiqo — Niiqita • Naqaoka dialekti • Dzyoetsu • Omma; Qifu-Aiti — Mino dialekti • Xida dialekti • Ovari (Tita, Naqoya dialekti) • Mikava (qərbi, şərqi)
DigərXatidzo²
Qərbi
Yaponiyanın
dialektləri
Xokuriku dialektiKaqa (Kanadzava) • Noto • Toyama və ya etyu • Fukui • Sado
Kansay (Kinki)Kioto (Kosö, Muromati, Gion) • Osaka (Semba, Kavati, Honsyu) • Kobe • Nara və ya Yamato (Oku-yosino və ya todzukava) • Tamba (Maydzuru) • Bansyu • Siqa və ya Omi • Vakayama və ya Kisyu • Mie (İse, Sima, İqa) • Vakasa
TyuqokuXirosima • Binqo (Fukuyama) • Okayama • Yamaquti • İvami • Tottori • Tadzima • Tanqo
Umpakuİdzumo • Yonaqo və ya Xoki
SikokuTokusima və ya Ava • Kaqava və ya Sanuki • Koti və ya Tosa (Xata) • İyo və ya Exime
Kyusyu
dialektləri
XonitiKitakyusyu • Oita • Miyadzaki
XitikuXakata • Tikuqo (Omuta, Yanaqava) • Tikuxo • Saqa dialekti • Naqasaki (Sasebo) • Kumamoto • Xita • Kaqosima² • Susima²
Sasuma dialektiSasuma • Osumi • MoroqataRyukyu dilləri¹
Amami dili: Şimali amami şivəsi, Cənubi amami şivəsi • Okinava dili: Okinoerabu çivəsi, Yoron şivəsi, Mərkəzi-cənubi okinava şivəsi, Kuniqami şivəsi • Yonaqun şivəsi • Sakisim dili: Miyakos şivəsi, Yaeyam şivəsi
Qeyd: † ölü, bölünmüş və ya dəyişmiş dil; ¹ "dil" terminin tətbiqi mübahisəlidir (bax: "dil və ya dialekt" problemi); ² idiomun təsnifatlandırılması mübahisəlidir.
↑ https://github.com/unicode-org/cldr/blob/main/common/main/ja.xml.
↑ "The Japanese were exposed to written matter as early as the late Yayoi period (c. ?1000 BC- 300 AD)." A History of the Japanese Language, Cambrige University Press, 2011, page 11.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Yapon_dili&oldid=8888377"
Kateqoriyalar:
Əlifba sırasına görə dillər
Dil qaralamaları
Yapon dili
Yaponiya dilləri
Aqqlütinativ dillər
Gizli kateqoriyalar:
Vikipediya:Vikidatada mənbələri olan məqalələr
Vikipediya:Dil keçidi şablonu istifadə edilmiş səhifələr
Phonos uzantısından istifadə edən səhifələr
Bu səhifə sonuncu dəfə 17:14, 12 may 2026 tarixində redaktə edilib.
Səhifə Parsoid vasitəsilə render edilib.
Mətn Creative Commons Attribution-ShareAlike lisenziyası altındadır, bəzi hallarda əlavə şərtlər tətbiq oluna bilər.
Ətraflı məlumat üçün istifadə şərtlərinə baxın.
Gizlilik siyasəti
Vikipediya haqqında
Məsuliyyətdən imtina
Davranış Kodeksi
Tərtibatçılar
Statistikalar
Kuki məlumatı
Mobil versiya
Axtar
Axtar
Mündəricatı göstər/gizlət
Yapon dili
237 dildə
Mövzu əlavə et