Pedagogika – Wikipedia, wolna encyklopedia
Przejdź do zawartości
Menu główne
Menu główne
przypnij
ukryj
Nawigacja
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Kontakt
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Strony specjalne
Ostatnie zmiany
Szukaj
Szukaj
Wygląd
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Narzędzia osobiste
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Spis treści
przypnij
ukryj
Początek
1
Etymologia pedagogiki
2
Historia pedagogiki
3
Po 1918 roku
4
Opis
5
Funkcje pedagogiki
6
Podstawowe pojęcia pedagogiki
7
Kierunki pedagogiczne
8
Pedagogiczne instytucje pozarządowe
9
Dyscypliny naukowe w pedagogice
10
Nauki współdziałające
11
Zobacz też
12
Przypisy
13
Bibliografia
14
Linki zewnętrzne
Przełącz stan spisu treści
Pedagogika
111 języków
Afrikaans
Alemannisch
Aragonés
العربية
Asturianu
Azərbaycanca
Башҡортса
Bikol Central
Беларуская (тарашкевіца)
Беларуская
Български
भोजपुरी
বাংলা
Brezhoneg
Bosanski
Català
کوردی
Čeština
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Zazaki
Kadazandusun
Ελληνικά
Emiliàn e rumagnòl
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
فارسی
Suomi
Võro
Français
Furlan
Frysk
Gaeilge
Galego
עברית
हिन्दी
Hrvatski
Magyar
Հայերեն
Արեւմտահայերէն
Interlingua
Bahasa Indonesia
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
La .lojban.
ქართული
Qaraqalpaqsha
Қазақша
한국어
Кыргызча
Latina
Lëtzebuergesch
Limburgs
Ladin
ລາວ
Lietuvių
Latviešu
Madhurâ
मैथिली
Мокшень
Македонски
മലയാളം
Монгол
मराठी
Bahasa Melayu
مازِرونی
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Occitan
ਪੰਜਾਬੀ
پنجابی
پښتو
Português
Română
Русский
Русиньскый
سنڌي
Srpskohrvatski / српскохрватски
සිංහල
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Shqip
Српски / srpski
Sunda
Svenska
தமிழ்
Тоҷикӣ
ไทย
Türkçe
ئۇيغۇرچە / Uyghurche
Українська
اردو
Oʻzbekcha / ўзбекча
Tiếng Việt
Walon
Winaray
吴语
ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ
閩南語 / Bân-lâm-gí
粵語
中文
Edytuj linki
Artykuł
Dyskusja
polski
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Narzędzia
Narzędzia
przypnij
ukryj
Działania
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Ogólne
Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytuj ten artykuł
Zobacz skrócony adres URL
Przełącz na starszy parser
Drukuj lub eksportuj
Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku
W innych projektach
Wikimedia Commons
Wikinews
Wikicytaty
Element Wikidanych
Wygląd
przypnij
ukryj
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pedagogika – w znaczeniu potocznym, świadoma i celowa działalność wychowawcza[1]; w znaczeniu instytucjonalnym – zespół nauk o wychowaniu, istocie, celach, treściach, metodach, środkach i formach organizacji procesów wychowawczych[2]. Pedagogika jako nauka o edukacji (wychowaniu i kształceniu), należy do nauk społecznych i zajmuje się rozwojem i zmianami mechanizmów wychowania oraz kształcenia na przestrzeni całego życia człowieka.
Etymologia pedagogiki[edytuj | edytuj kod]
Pedagogika i jej staropolska nazwa pochodzi od słowa greckiego (paidagogos – dosł. „prowadzący dziecko”). Natomiast wpływ zachodniej filozofii ukształtował pojęcie rzymskie (łac. ars educandi) jako „sztuka wychowania”.
Historia pedagogiki[edytuj | edytuj kod]
Początków pedagogiki można doszukiwać się w nauczaniu starożytnych filozofów, takich jak Konfucjusz czy Platon.
Za sprawą J.A. Komeńskiego od XVII wieku, stała się odrębną i samodzielną dyscypliną naukową, jednak poglądy na wychowanie nawiązywały do filozoficznych i ideowych przesłanek swojej epoki tj.: „dobrego wychowania” – etykiety, wychowania spartańskiego, rycerskiego czy kawaleryjskiego, w zależności od okresu historycznego[3].
Po 1918 roku[edytuj | edytuj kod]
W odrodzonej Polsce po roku 1918, początkowo termin ten obejmował opiekę i wychowanie, następnie nauczanie, a dalej wykształcenie dzieci oraz młodzieży[4]. Współczesna pedagogika jest wszechstronną nauką o całej rzeczywistości wychowawczej, w której istotę stanowi całożyciowy rozwój człowieka oraz wszelkie tak dodatnie, jak i ujemne wpływy jednych ludzi na drugich oraz wpływy środowiska[5].
Opis[edytuj | edytuj kod]
Pedagogika jest nauką społeczną o profilu humanistycznym, obejmuje ona teorię i praktykę działalności opiekuńczo-wychowawczej dzieci i młodzieży oraz działalność edukacyjną ludzi dorosłych w różnym wieku edukacyjnym.
Praktyczne postępowanie wychowawcze, nazywane jest pedagogią (gr. paidagogia).
Pedagogika odnosi się głównie do młodego pokolenia, które dzięki oddziaływaniom wychowawczym winno osiągnąć optymalny rozwój osobowości, ukształtować wiedzę o rzeczywistości, przygotować się do funkcjonowania w życiu społecznym. Na jej gruncie formułuje się istotę, cele, treści, metody, środki i formy organizacyjne procesów wychowawczych.
Do głównych ośrodków takiego wychowania i kształcenia zalicza się głównie rodzinę oraz grupę rówieśniczą i instytucjonalne jak przedszkole, szkołę elementarną i gimnazjum, kształcenie akademickie. Obecnie zakres zainteresowań pedagogiki jest o wiele szerszy i obejmuje: samowychowanie i samokształcenie młodzieży i dorosłych, oddziaływanie wychowawcze instytucji wychowania pozaszkolnego, głównie: środków masowej komunikacji, organizacji młodzieżowych, placówek kulturalnych (teatrów, klubów, muzeów i in.), instytucji wychowania religijnego itp.
Przedstawicielem pedagogiki jako nauki jest pedagog (kod zawodu 244104) o odpowiedniej specjalności pedagogicznej po ukończonych studiach według standardów kształcenia dla kierunku: pedagogika[6].
Zadaniem pedagogiki jako nauki empirycznej jest wyposażenie pedagogów, którzy organizują procesy edukacyjne (proces wychowania i kształcenia) w wiedzę o skuteczności różnego rodzaju zabiegów edukacyjnych[7]. Towarzyszą temu celowi następujące zadania:
gromadzenie wiadomości o rzeczywistości wychowawczej;
analiza tej rzeczywistości, wykrywanie związków i zależności między elementami owej rzeczywistości i wyjaśnianie ich;
dostarczanie wiedzy potrzebnej do przekształcania rzeczywistości wychowawczej.
Przedmiotem badań empirycznych pedagogiki jest wszechstronny rozwój człowieka w ciągu całego jego życia. Do metod badań, którymi posługuje się pedagogika, zalicza się m.in.: metoda eksperymentu, metoda badań terenowych, metody hermeneutyczne, metody porównawcze i metody historyczne[8].
Funkcje pedagogiki[edytuj | edytuj kod]
diagnostyczna – zbieranie obiektywnych informacji o rzeczywistości;
prognostyczna – określenie na podstawie zgromadzonej wiedzy prawidłowości odnoszących się do przyszłych zmian i przyszłego rozwoju rzeczywistości;
instrumentalno-techniczna – opracowanie procedur, które mają umożliwić realizację założonych celów[9].
Podstawowe pojęcia pedagogiki[edytuj | edytuj kod]
wychowanie, kształcenie;
edukacja – podejście systemowe;
nauczanie, nauczyciel;
opieka, opiekun;
świadomość, osobowość;
środowisko, kultura – społeczna;
tradycja narodowa i regionalna, etyka, muzyka;
sen, praca, czas wolny – wypoczynek;
pedagog – rodzic, wychowawca;
socjalizacja, resocjalizacja, osoba niedostosowana społecznie.
Kierunki pedagogiczne[edytuj | edytuj kod]
pedagogika eksperymentalna
metodologia badań pedagogicznych
historia myśli pedagogicznej
andragogika
gerontopedagogika
pedagogika specjalna
pedagogika rozwoju
pedagogika zachowania
psychopedagogika
pedagogika twórczości
pedagogika kreatywna
pedologia
pedagogika opiekuńczo-wychowawcza
pedagogika naturalistyczna
pedagogika wczesnoszkolna
pedagogika szkoły
pedagogika gimnazjalna
pedagogika szkoły wyższej
pedagogika miejsca
pedagogika pracy
krytyczna pedagogika miejsca
pedagogika kultury
pedagogika krytyczna
antypedagogika
socjologizm pedagogiczny
pedagogika egzystencjalna
pedagogika religii
pedagogika marksistowska
felicytologia
tanatopedagogika
Pedagogiczne instytucje pozarządowe[edytuj | edytuj kod]
Lista instytucji pozarządowych wspierających zawód pedagoga:
Towarzystwo Psychopedagogiczne[10]
Polskie Towarzystwo Pedagogiczne[11]
Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów KLANZA[12]
Polskie Stowarzyszenie Pedagogów Śpiewu[13]
Polskie Stowarzyszenie Pedagogów Teatru[14]
Dyscypliny naukowe w pedagogice[edytuj | edytuj kod]
pedagogika ogólna (ujmuje człowieka jako funkcjonalną całość);
teoria wychowania (moralnego, społecznego, fizycznego, estetycznego). Pierwotnie była to hodegetyka (od końca XIX w. do lat 50. XX wieku) jako nauka o metodach wychowania[15];
dydaktyka (ogólna i szczegółowa) (teoria kształcenia);
pedagogika specjalna (surdopedagogika, tyflopedagogika, oligofrenopedagogika, pedagogika terapeutyczna, pedagogika resocjalizacyjna);
andragogika (teoria oświaty dorosłych);
pedeutologia (nauka dotycząca nauczyciela);
teoria systemów oświatowych;
pedagogika porównawcza (analiza systemów oświatowych różnych krajów w powiązaniu z ich społecznym i ekonomicznym rozwojem);
pedagogika społeczna (zajmująca się problematyką środowiskowych uwarunkowań procesów wychowawczych);
pedagogika kształcenia zawodowego.
Pedagogika specjalizuje się w bardzo wielu aspektach życia jednostki ludzkiej, związanych nie tylko z wychowaniem czy nauczaniem. Prowadzi również działania mające na celu polepszenie lub zahamowanie cech patologii społecznej, w tym psychopatii i socjopatii poprzez organizowanie działań profilaktycznych (psychoprofilaktyka).
Nauki współdziałające[edytuj | edytuj kod]
filozofia
logika
antropologia filozoficzna i antropologia kulturowa
historia oświaty i wychowania
socjologia oświaty i wychowania
biologia – (genetyka, anatomia, fizjologia)
medycyna społeczna
psychologia ogólna, psychologia rozwojowa, psychologia wychowawcza, psychologia kliniczna
prakseologia
etyka
teoria naukowa organizacji i zarządzania
cybernetyka
ogólna teoria systemów
informatyka
ekonomia
praca socjalna
profilaktyka społeczna
Zobacz też[edytuj | edytuj kod]
Zobacz multimedia związane z tematem: Pedagogika
Zobacz hasło pedagogika w Wikisłowniku
oświata
integracja w edukacji
Komisja Edukacji Narodowej
Akademia Pedagogiki Specjalnej
Wyższa Szkoła Pedagogiczna
Dolnośląska Szkoła Wyższa
uczelnie pedagogiczne w Polsce
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
↑
pedagogika, [w:] Słowniki PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-10-13] .
↑ Petrozolin – Skowrońska B.(red.), Pedagogika, w: Nowa encyklopedia powszechna, tom IV, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, s. 812.
↑ Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej. T. 1 : Od wychowania pierwotnego do końca XVIII stulecia / wybór i oprac. Stefan Wołoszyn. – Wyd. 2 zm. Kielce: Dom Wydawniczy Strzelec, 1995 – s. 242, ISBN 83-903528-5-0.
↑ Ochorowicz J., (1917), Psychologia, pedagogika, etyka. Przyczynki do usiłowań naszego odrodzenia narodowego.
↑ Kunowski S., (2004), Podstawy współczesnej pedagogiki, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa, s. 34.
↑ Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Pedagogika. [dostęp 2024-07-13].
↑ Pilch T., Zasady badań pedagogicznych, Warszawa: Wyd. Akademickie „Żak”, Wyd. 2 popr. i rozszerzone. 1998- s. 138, ISBN 83-86770-00-7.
↑ Łobocki M., (2001), Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków, s. 217–250.
↑ Pomykało W. (red), Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa 1997, Wydawnictwo Fundacja INNOWACJA, s. 101, ISBN 83-86169-03-6.
↑ Towarzystwo Psychopedagogiczne.
↑ Polskie Towarzystwo Pedagogiczne.
↑ Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów Klanza. ngo.pl. [dostęp 2023-09-30].
↑ Polskie Stowarzyszenie Pedagogów Śpiewu.
↑ Polskie Stowarzyszenie Pedagogów Teatru.
↑ Wincenty Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, 2001, s. 130. ISBN 83-88149-41-5.
Bibliografia[edytuj | edytuj kod]
Wroczyński R., (1963), Myśl pedagogiczna i programy oświatowe w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w., Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa.
Okoń W., (2004), „Nowy Słownik Pedagogiczny” Wyd. Akademickie „ŻAK”, Warszawa.
Kwiecińska Z., Śliwerski B.,(2005), Pedagogika – podręcznik akademicki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Turos L., (1995), Pedagogika ogólna i subdyscypliny, Wyd. Akademickie „ŻAK”, Warszawa.
Wołoszyn S., (1998), Nauki o wychowaniu w Polsce, Dom Wydawniczy Strzelec, Kielce.
Wroczyński R., (1974), Pedagogika Społeczna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Konarzewski K., (1982), Podstawy teorii oddziaływań wychowawczych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]
D.C.D.C. Phillips D.C.D.C., HarveyH. Siegel HarveyH., Philosophy of Education, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 15 sierpnia 2013, ISSN 1095-5054 [dostęp 2017-12-30]  (ang.). (Filozofia oświaty)
p
d
e
Nauki społeczne
nauki społeczne
obszar nauk społecznych
nauki społeczne
filozofia
psychologia
pedagogika
socjologia
politologia
nauki o bezpieczeństwie
nauki o obronności
nauki o polityce
nauki o polityce publicznej
nauki o mediach
nauki o poznaniu i komunikacji społecznej
nauki ekonomiczne
ekonomia
finanse
towaroznawstwo
nauki o zarządzaniu
nauki prawne
nauki o administracji
prawo
prawo kanoniczne
nauki interdyscyplinarne
geografia społeczna i ekonomiczna
p
d
e
Działy psychologii
czyste
chronopsychologia
cyberpsychologia
ewolucyjna
muzyki
ogólna
osobowości
pola walki
poznawcza
pozytywna
rozwoju człowieka
różnic indywidualnych
zdrowia
gelotologia
psychometria
psychotraumatologia
stosowane
biznesu
kliniczna
psychoonkologia
psychopatologia
medyczna
pastoralna
pracy
sądowa
sportu
interdyscyplinarne
etnopsychologia
neuropsychologia
psychoneuroimmunologia
psychobiologia
psychodietetyka
psychofarmakologia
psychofizjologia
psychofizyka
psychoakustyka
psychokosmetologia
psycholingwistyka
psychologia religii
psychologia społeczna
psychomotoryka
psychosomatyka
zoopsychologia
szkoły i kierunki
behawioryzm
psychoanaliza
psychologia analityczna
psychologia humanistyczna
psychologia indywidualna
psychologia transpersonalna
nauki korzystające
z psychologii
gender studies
queer theory
kognitywistyka
kryminologia
nauki o bezpieczeństwie
nauki o rodzinie
nauki o zarządzaniu
pedagogika
psychopedagogika
psychiatria
psychohistoria
seksuologia
suicydologia
duża litera psi
Kontrola autorytatywna (dziedzina nauki):
GND: 4044302-4
NDL: 00567145
BnF: 11933049j
BNCF: 5087
NKC: ph115703
BNE: XX525508
LNB: 000053694
Encyklopedie internetowe:
Britannica: science/pedagogy
Treccani: pedagogia
Universalis: pedagogie-les-courants-modernes
stara БРЭ: 2708611
NE.se: pedagogi
Nacionālā enciklopēdija: 1203
SNL: pedagogikk
DSDE: pædagogik
Hrvatska enciklopedija: 47271
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pedagogika&oldid=77808057”
Kategoria:
Pedagogika
Tę stronę ostatnio edytowano 13 paź 2025 o 20:05.
Strona została wyrenderowana z wykorzystaniem Parsoida.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Polityka prywatności
O Wikipedii
Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność
Kontakty prawne i dotyczące bezpieczeństwa
Powszechne zasady postępowania
Dla programistów
Statystyki
Oświadczenie o ciasteczkach
Wersja mobilna
Szukaj
Szukaj
Przełącz stan spisu treści
Pedagogika
111 języków
Dodaj wątek