Nauki prawne – Wikipedia, wolna encyklopedia
Przejdź do zawartości
Menu główne
Menu główne
przypnij
ukryj
Nawigacja
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Kontakt
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Strony specjalne
Ostatnie zmiany
Szukaj
Szukaj
Wygląd
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Narzędzia osobiste
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Spis treści
przypnij
ukryj
Początek
1
Dyscypliny nauk prawnych
Przełącz podsekcję Dyscypliny nauk prawnych
1.1
Nauki penalne
2
Dyscypliny nauk prawnych w Polsce
3
Przypisy
4
Bibliografia
Przełącz stan spisu treści
Nauki prawne
87 języków
Afrikaans
Alemannisch
العربية
Asturianu
Azərbaycanca
Boarisch
Беларуская (тарашкевіца)
Беларуская
Български
भोजपुरी
বাংলা
Català
کوردی
Čeština
Чӑвашла
Cymraeg
Dansk
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
فارسی
Suomi
Võro
Føroyskt
Frysk
Galego
ગુજરાતી
עברית
हिन्दी
Hrvatski
Magyar
Հայերեն
Արեւմտահայերէն
Interlingua
Bahasa Indonesia
Interlingue
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
Kabɩyɛ
Қазақша
ភាសាខ្មែរ
ಕನ್ನಡ
한국어
Кыргызча
Latina
ລາວ
Lietuvių
Latviešu
Олык марий
Македонски
മലയാളം
मराठी
Plattdüütsch
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Occitan
ਪੰਜਾਬੀ
Português
Română
Русский
Sardu
Simple English
Slovenčina
Shqip
Српски / srpski
Svenska
தமிழ்
Тоҷикӣ
ไทย
Tagalog
Türkçe
ئۇيغۇرچە / Uyghurche
Українська
Oʻzbekcha / ўзбекча
Tiếng Việt
Winaray
吴语
粵語
中文
Edytuj linki
Artykuł
Dyskusja
polski
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Narzędzia
Narzędzia
przypnij
ukryj
Działania
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Ogólne
Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytuj ten artykuł
Zobacz skrócony adres URL
Przełącz na starszy parser
Drukuj lub eksportuj
Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku
W innych projektach
Wikimedia Commons
Element Wikidanych
Wygląd
przypnij
ukryj
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Nauki prawne – zbiór nauk społecznych zawierających elementy nauk humanistycznych i nauk ścisłych, zajmujących się prawem.
Jako synonimy nauk prawnych używa się również terminów prawoznawstwo czy jurysprudencja, są to jednak terminy wieloznaczne. Prawoznawstwo oznaczać może również teorię prawa, natomiast jurysprudencja uznawana jest za jedną z ogólnych nauk prawnych, specyficzną szczególnie dla krajów common law.
Prawoznawstwo nie jest nauką spójną i jednolitą, co jest konsekwencją różnorodnych perspektyw w badaniu prawa, a także różnych celów stawianych przed badaczami (praktycznych lub teoretycznych).
Dyscypliny nauk prawnych[edytuj | edytuj kod]
Najczęściej wyróżnia się trzy działy nauk prawnych[1]:
Dogmatyka prawa (szczegółowe nauki prawne) – zajmuje się opisem, systematyzacją i wykładnią prawa obowiązującego. Jest to najstarsza i najliczniejsza z nauk prawnych. Wykłady z nauk dogmatycznoprawnych stanowią podstawę studiów prawniczych. W ramach dogmatyki prawa wyróżnia się dyscypliny odpowiadające różnym gałęziom prawa:
konstytucjonalistyka,
procesualistyka,
karnistyka (penalistyka),
cywilistyka,
administratywistyka,
internacjonalistyka,
inne nauki dogmatycznoprawne (np. nauka prawa spółek handlowych, prawo energetyczne, prawa informatycznego czy prawa unijnego), nieuznawane jednak przez wszystkich autorów[2].
Ogólne nauki o prawie – zaliczane są tu dyscypliny zajmujące się ogólnymi zagadnieniami związanymi z prawem, a także metodologią badań prawa. Ich wyszczególnianie i podział jest jednak przedmiotem sporów i różni się w zależności od kraju[3]:
filozofia prawa – najstarsza z ogólnych nauk o prawie, zajmująca się filozoficzną refleksją nad prawem, jego istotą i celem, w szczególności zagadnieniami ontologicznymi i epistemologicznymi prawa
teoria prawa – zajmuje się ogólnymi i wspólnymi zagadnieniami nauk dogmatycznoprawnych (problemy stosowania, wykładni, obowiązywania prawa, czy budowy systemu prawnego),
metodologia prawa – wskazuje na metody, jakie są stosowane w naukach prawnych, a także uwypukla specyfikę prawa i nauk prawnych na tle innych dyscyplin naukowych i przedmiotu badań, jakie są w ich zakresie przeprowadzane
psychologia prawa
socjologia prawa
logika prawnicza – zastosowuje rozwiązania z logiki w prawie
etyka prawnicza – zajmuje się uwarunkowaniami moralnymi i dylematami moralnymi, jakie wiążą się z tworzeniem prawa, świadczeniem usług prawniczych oraz wydawaniem wyroków sądowych i decyzji administracyjnych,
antropologia prawa – bada związki prawa z kulturą[4].
Nauki historycznoprawne:
historia prawa – bada historię systemów prawnych,
prawo rzymskie – bada prawo obowiązujące w starożytnym Rzymie,
historia ustrojów państwowych – bada historię ustrojów państwowych,
historia doktryn politycznych i prawnych – bada rozwój idei politycznych i prawnych oraz ich wpływ na kształtowanie się instytucji prawnych[5].
Dogmatycy, czyli osoby zajmujące się dogmatyką prawa:
objaśniają i komentują treść prawa, w tym pojęć prawniczych i instytucji prawnych (kwestie interpretacyjne);
usuwają sprzeczności, jakie zachodzą w prawie;
określają, jakie prawo obowiązuje, a jakie przestało już obowiązywać (kwestie walidacyjne);
pomagają ustalić, jakie prawo w przypadku, gdy doszło do jego zmiany – nowe czy stare – należy stosować do zdarzeń i stanów, jakie miały miejsce w przeszłości (kwestie intertemporalne).
Ponadto wyodrębniają oni i klasyfikują poszczególne terminy, instytucje, problemy i zagadnienia należące do danej dziedziny/gałęzi prawa (kwestie systematyzacyjne). Czasem w ramach takiej gałęzi/dziedziny porównują też rodzime rozwiązania prawne z podobnymi rozwiązaniami występującymi w różnych krajach (kwestie komparatystyczne) oraz proponują zmiany w dotychczasowym kształcie poszczególnych regulacji prawnych (kwestie postulatywne)[6].
Teoria prawa i filozofia prawa jest często uprawiana w ramach jednej nauki zwanej łącznie teorią i filozofią prawa. Za granicą teoria i filozofia prawa bywa określana mianem ogólnej nauki o prawie (niem. allgemeine Rechtslehre) albo jurysprudencji lub dokładniej/ściślej generalnej jurysprudencji (ang. general jurisprudence)[7]. Nauką zbliżoną do teorii i filozofii prawa jest tzw. teoria państwa i prawa. Porusza ona dodatkowo problematykę państwa (zwłaszcza pojęcie państwa, możliwe ustroje państwowe i sposoby sprawowania rządów) i jego związki z prawem. Była ona uprawiana w państwach socjalistycznych z uwagi na marksistowskie założenie o nierozerwalności więzi, jaka ma istnieć między prawem i państwem[7].
Komparatystyka prawnicza (studia prawnoporównawcze), zajmująca się porównawczą analizą systemów prawa i ustrojów państwowych, jest klasyfikowana osobno, jako że zawiera elementy każdego z tych trzech działów.
W powyższy podział nie wpisują się pewne nauki prawne, przede wszystkim te, które mają na celu zapobieganie popełnianiu i wykrywanie przestępstw oraz resocjalizację przestępców (kryminologia, kryminalistyka, wiktymologia, penologia, nauki penitencjarne i nauki o polityce kryminalnej). Nauki takie znajdują się pomiędzy szczegółowymi naukami o prawie a ogólnymi naukami o prawie[8].
Wiele innych jeszcze nauk prawnych zalicza się do tzw. nauk pomocniczych prawoznawstwa, które mają pomóc prawnikom – od strony technicznej – w ich codziennej pracy, jak np. informatyka prawnicza, cybernetyka prawnicza, medycyna sądowa, psychologia i psychiatria sądowa, statystyka prawnicza i szerszą od niej prawometria, które zajmują się ilościowym mierzeniem zjawisk mających prawne znaczenie[8].
Nauki prawne – z wyjątkiem nauk historyczno-prawnych – są na ogół zarówno naukami teoretycznymi, ponieważ opisują i wyjaśniają prawo (jego sens, treść, istotę) poprzez budowanie uporządkowanego zbioru ogólnych twierdzeń, jak i naukami praktycznymi (stosowanymi, technicznymi), z racji tego, że wskazują, jak powinno się postępować, by prawo należycie zrozumieć, zastosować się do niego, stworzyć je lub wygrać proces sądowy albo wydać prawidłową decyzję administracyjną lub prawidłowy wyrok sądowy. Tym jednak, co je od „tradycyjnych” nauk teoretycznych i praktycznych odróżnia, jest realizowanie również innych celów, takich jak zwłaszcza wpływanie na to, jak mają myśleć i jakie decyzje mają podejmować prawnicy tudzież jak mają się zachowywać adresaci prawa[9].
Nauki penalne[edytuj | edytuj kod]
Nauki prawne i nauki pomocnicze prawoznawstwa zajmujące się różnymi aspektami przestępczości i kary, określane są jako nauki penalne. Są one wyróżnione według kryterium przedmiotowego i obejmują zarówno dyscypliny dogmatyczne, jak i nauki pomocnicze.
Do nauk penalnych zalicza się:
prawo karne,
prawo karne procesowe,
prawo karne wykonawcze,
kryminologię,
kryminalistykę,
wiktymologię,
socjologię przestępczości (socjologię kryminalistyczną, socjokryminologię),
penitencjarystykę,
socjologię penitencjarną,
pedagogikę resocjalizacyjną,
medycynę sądową,
psychiatrię sądową,
psychologię sądową,
seksuologię sądową.
Dyscypliny nauk prawnych w Polsce[edytuj | edytuj kod]
W inny sposób nauki prawne podzielono na mocy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 roku w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki i sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (Dz. U. z 2011 r. Nr 179, poz. 1065), które zastąpiło uchwałę Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 24 października 2005 roku w sprawie określenia dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych[10].
Zgodnie z nieobowiązującym już rozporządzeniem za dyscypliny nauk prawnych uznawało się:
nauki o administracji,
prawo,
prawo kanoniczne.
W ramach każdej z tych dyscyplin możliwe jest otrzymanie stopnia doktora nauk prawnych.
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
↑ Paweł Sut: Nauki prawne. W: Leksykon współczesnej teorii i filozofii prawa. Jerzy Zajadło (red.). Warszawa: C.H. Beck, 2007, s. 196-201. ISBN 978-83-7483-519-0.
↑ M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 47-48.
↑ Sławomira Wronkowska, Zygmunt Ziembiński: Zarys teorii prawa. Poznań: Ars boni et aequi, 2001, s. 16-24. ISBN 83-87148-10-5.
↑ M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 48-49
↑ M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 48.
↑ M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 47
1 2 M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 48 przypis nr 2.
1 2 M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 49.
↑ M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 50.
↑ M.P. z 2005 r. Nr 79, poz. 1120
Bibliografia[edytuj | edytuj kod]
Maciej Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Wydawnictwo CM, Warszawa 2019, ISBN 978-83-66704-82-4.
p
d
e
Nauki społeczne
nauki społeczne
obszar nauk społecznych
nauki społeczne
filozofia
psychologia
pedagogika
socjologia
politologia
nauki o bezpieczeństwie
nauki o obronności
nauki o polityce
nauki o polityce publicznej
nauki o mediach
nauki o poznaniu i komunikacji społecznej
nauki ekonomiczne
ekonomia
finanse
towaroznawstwo
nauki o zarządzaniu
nauki prawne
nauki o administracji
prawo
prawo kanoniczne
nauki interdyscyplinarne
geografia społeczna i ekonomiczna
Kontrola autorytatywna (dyscyplina naukowa):
LCCN: sh85071088
GND: 4076570-2
NDL: 00563426
BNCF: 7150
NKC: ph115913
J9U: 987007538522105171
LNB: 000037719
KRNLK: KSH1998007842
Encyklopedie internetowe:
Britannica: science/jurisprudence
Universalis: jurisprudence
Nacionālā enciklopēdija: 7400
SNL: rettsvitenskap
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nauki_prawne&oldid=77193556”
Kategoria:
Nauki prawne
Tę stronę ostatnio edytowano 14 lip 2025 o 01:01.
Strona została wyrenderowana z wykorzystaniem Parsoida.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Polityka prywatności
O Wikipedii
Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność
Kontakty prawne i dotyczące bezpieczeństwa
Powszechne zasady postępowania
Dla programistów
Statystyki
Oświadczenie o ciasteczkach
Wersja mobilna
Szukaj
Szukaj
Przełącz stan spisu treści
Nauki prawne
87 języków
Dodaj wątek