Fizyka – Wikipedia, wolna encyklopedia
Przejdź do zawartości
Menu główne
Menu główne
przypnij
ukryj
Nawigacja
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Kontakt
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Strony specjalne
Ostatnie zmiany
Szukaj
Szukaj
Wygląd
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Narzędzia osobiste
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Spis treści
przypnij
ukryj
Początek
1
Historia fizyki
2
Działy fizyki
Przełącz podsekcję Działy fizyki
2.1
Fizyka eksperymentalna a teoretyczna
2.2
Główne teorie
2.3
Działy szczegółowe fizyki
2.4
Działy interdyscyplinarne i pokrewne
2.5
Ważne prawa
2.6
Ważne równania
3
Zobacz też
4
Przypisy
5
Linki zewnętrzne
Przełącz stan spisu treści
Fizyka
253 języki
Acèh
Адыгабзэ
Afrikaans
Alemannisch
አማርኛ
Aragonés
अंगिका
العربية
ܐܪܡܝܐ
الدارجة
مصرى
অসমীয়া
Asturianu
Kotava
अवधी
Azərbaycanca
تۆرکجه
Башҡортса
Basa Bali
Boarisch
Žemaitėška
Bikol Central
Беларуская (тарашкевіца)
Беларуская
Betawi
Български
भोजपुरी
Banjar
ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ
বাংলা
བོད་ཡིག
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী
Brezhoneg
Bosanski
Batak Mandailing
Basa Ugi
Буряад
Català
閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄
Нохчийн
Cebuano
کوردی
Corsu
Qırımtatarca
Čeština
Kaszëbsczi
Чӑвашла
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Thuɔŋjäŋ
Zazaki
Dolnoserbski
Kadazandusun
ދިވެހިބަސް
ཇོང་ཁ
Ελληνικά
Emiliàn e rumagnòl
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
Estremeñu
فارسی
Suomi
Võro
Na Vosa Vakaviti
Føroyskt
Français
Arpetan
Nordfriisk
Furlan
Frysk
Gaeilge
贛語
Kriyòl gwiyannen
Gàidhlig
Galego
Avañe'ẽ
Bahasa Hulontalo
ગુજરાતી
Wayuunaiki
Gaelg
客家語 / Hak-kâ-ngî
Hawaiʻi
עברית
हिन्दी
Fiji Hindi
Hrvatski
Hornjoserbsce
Kreyòl ayisyen
Magyar
Հայերեն
Interlingua
Jaku Iban
Bahasa Indonesia
Interlingue
Igbo
Ilokano
Ido
Íslenska
Italiano
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut
日本語
Patois
La .lojban.
Jawa
ქართული
Taqbaylit
Tyap
Kongo
Gĩkũyũ
Қазақша
ភាសាខ្មែរ
ಕನ್ನಡ
Yerwa Kanuri
한국어
کٲشُر
Kurdî
Kernowek
Кыргызча
Latina
Ladino
Lëtzebuergesch
Лезги
Lingua Franca Nova
Luganda
Limburgs
Ligure
Ladin
Lombard
Lingála
ລາວ
Lietuvių
Latviešu
Madhurâ
मैथिली
Basa Banyumasan
Мокшень
Malagasy
Олык марий
Minangkabau
Македонски
മലയാളം
Монгол
ဘာသာမန်
मराठी
Bahasa Melayu
Malti
Mirandés
မြန်မာဘာသာ
Эрзянь
مازِرونی
Napulitano
Nedersaksies
Plattdüütsch
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Novial
Nouormand
Sesotho sa Leboa
Chi-Chewa
Occitan
Oromoo
ଓଡ଼ିଆ
Ирон
ਪੰਜਾਬੀ
Kapampangan
Papiamentu
Picard
Naijá
Piemontèis
پنجابی
پښتو
Português
Runa Simi
ရခိုင်
Română
Armãneashti
Русский
Русиньскый
संस्कृतम्
Саха тыла
Sardu
Sicilianu
Scots
سنڌي
Srpskohrvatski / српскохрватски
Taclḥit
တႆး
සිංහල
Simple English
Slovenčina
سرائیکی
Slovenščina
Gagana Samoa
ChiShona
Soomaaliga
Shqip
Српски / srpski
Sranantongo
Sesotho
Seeltersk
Sunda
Svenska
Kiswahili
Ślůnski
தமிழ்
ತುಳು
తెలుగు
Тоҷикӣ
ไทย
ትግርኛ
Türkmençe
Tagalog
Tolışi
Lea faka-Tonga
Toki pona
Türkçe
Xitsonga
Татарча / tatarça
ChiTumbuka
Тыва дыл
Удмурт
ئۇيغۇرچە / Uyghurche
Українська
اردو
Oʻzbekcha / ўзбекча
Vèneto
Vepsän kel’
Tiếng Việt
Volapük
Walon
Winaray
Wolof
吴语
Хальмг
IsiXhosa
მარგალური
ייִדיש
Yorùbá
Vahcuengh
Zeêuws
ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ
文言
閩南語 / Bân-lâm-gí
粵語
中文
IsiZulu
Edytuj linki
Artykuł
Dyskusja
polski
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Narzędzia
Narzędzia
przypnij
ukryj
Działania
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Ogólne
Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytuj ten artykuł
Zobacz skrócony adres URL
Przełącz na starszy parser
Drukuj lub eksportuj
Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku
W innych projektach
Wikimedia Commons
Wikinews
Wikicytaty
Element Wikidanych
Wygląd
przypnij
ukryj
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ta sekcja od 2025-03 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.
Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tej sekcji.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji.
To, co nazywamy fizyką, obejmuje całą grupę nauk przyrodniczych, które opierają swe teorie na pomiarach i których idee i twierdzenia dają się sformułować za pomocą matematyki. – Albert Einstein
Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
Fizyka (z stgr. φύσις, physis – „natura”[1]) – podstawowa nauka przyrodnicza badająca najbardziej fundamentalne i uniwersalne właściwości materii i energii, ich przemiany oraz oddziaływania między nimi[2][3.1]. Do opisu zjawisk fizycznych używa się wielkości fizycznych takich jak odległość, miara kąta, czas, masa, temperatura czy ładunek elektryczny; są one wyrażane pojęciami matematycznymi takimi jak liczba, skalar, wektor i tensor, przez co fizyka jest zaliczana do nauk ścisłych. Fizyka doświadczalna znajduje między tymi wielkościami korelacje zwane prawami, a fizyka teoretyczna je wyjaśnia za pomocą hipotez, modeli i całych teorii. Fizycy przewidują wyniki przyszłych pomiarów dwojako:
wprost z danych doświadczalnych, za pomocą indukcji takiej jak interpolacja i ekstrapolacja;
dedukując je z różnych teorii; zajmuje się tym nie tylko fizyka teoretyczna, ale też część fizyki matematycznej.
Doświadczenia (eksperymenty) czasem przeczą uznanym wcześniej modelom, zwanym paradygmatami, przez co fizyka – tak jak inne nauki empiryczne – jest dziedziną ewoluującą, samopoprawiającą się (autokorekcyjną).
Z fizyką wiąże się cała reszta przyrodoznawstwa:
astronomia – bywa zaliczana do działów fizyki i definiowana jako astrofizyka obserwacyjna; instytucje astronomiczne wiążą się z tymi fizycznymi, np. studia w tym kierunku są prowadzone na wydziałach fizyki lub na wspólnych wydziałach fizyki i astronomii, a Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki jest przyznawana także astronomom. Z drugiej strony astronomia ma też swoje autonomiczne instytucje jak Międzynarodowa Unia Astronomiczna (ang. IAU) łącząca samodzielne towarzystwa naukowe jej poświęcone; jest też nauką starszą – uprawianą już w prehistorii, podczas gdy ściśle rozumiana, ilościowa fizyka powstała w starożytnej Grecji;
chemia – bada atomy, jony, molekuły i tworzone przez nie substancje, inaczej materię skondensowaną, przez co jest bliska fizyce atomowej, molekularnej i materii skondensowanej. Chemia fizyczna bada fizyczne właściwości i przemiany, przez co praktycznie należy do tych dziedzin. Kwestią umowy jest, że reakcja chemiczna nie jest przedmiotem badań fizyki; także one podlegają prawom mechaniki kwantowej i termodynamiki. Hipoteza redukcjonizmu głosi między innymi, że wszystkie fakty chemiczne można wyjaśnić za pomocą fizyki, mając odpowiednio dużo zasobów;
nauki o Ziemi – jedną z nich jest geofizyka, a meteorologia i klimatologia przenikają się z fizyką atmosfery;
nauki o życiu – ich przedmiot, czyli życie, bywa definiowane w języku fizyki, jako proces lokalnego spadku entropii; ponadto różne formy życia są badane pod kątem fizycznym, a fizyka biopolimerów dzięki odkryciu ich budowy – np. podwójnej helisy DNA – umożliwiła odkrycie ich funkcji.
Granice między fizyką a innymi naukami i filozofią bywają płynne. Przykładowo nie ma konsensusu, czy do ściśle rozumianej fizyki zaliczać pewne spekulacje niemożliwe do falsyfikacji, pojawiające się na przykład w:
kosmologii fizycznej;
niektórych interpretacjach mechaniki kwantowej;
teorii cząstek elementarnych.
Przykłady koncepcji o dyskutowanym statusie to niektóre modele Wieloświata i teoria strun.
Osoba uprawiająca fizykę to fizyk lub fizyczka.
Historia fizyki[edytuj | edytuj kod]
Osobny artykuł: Historia fizyki.
Chwila, od której człowiek zaczął interesować się poznawaniem przyrody, jest trudna do określenia. Najdawniejsze ślady kultur sprzed 5000 lat znalezione w dolinach Nilu, Eufratu i Tygrysu świadczą o prymitywnych próbach wykorzystania natury. Jednak z czasem na podstawie obserwacji ludzkość posiadła sztukę wytwarzania narzędzi, uprawy pól, wytopu metali i sztukę liczenia. Poprzez obserwację powtarzalności zjawisk stworzono kalendarz.
Za pierwsze odkryte prawo fizyki można uznać prawo odbicia światła znane już Euklidesowi w IV w. p.n.e. Pierwszym znanym fizykiem we współczesnym znaczeniu tego słowa był Archimedes z Syrakuz, który w III w. p.n.e. sformułował m.in. prawo dźwigni oraz prawo wyporu. Jednak aż do XIX w. optykę geometryczną oraz mechanikę, w tym statykę i hydrostatykę, zaliczano do matematyki stosowanej, a nie do fizyki[potrzebny przypis]
.
W starożytności fizyka była traktowana jako część filozofii. Arystoteles dokonał podziału filozofii na fizykę – dział traktujący o zjawiskach przyrodniczych i metafizykę (ontologię oraz epistemologię, czyli nauki dotyczące samej istoty bytu i możliwości jego poznania) oraz etykę i logikę. Fizyka aż do XVI w. była uprawiana, podobnie jak pozostałe działy filozofii, głównie poprzez rozważania teoretyczne. Prace doświadczalne z optyki i z magnetyzmu pojawiały się już w średniowieczu od XIII w. (Witelon, Roger Bacon, Petrus Peregrinus). Jednak dopiero od czasów nowożytnych i XVI w. (Francis Bacon, Galileusz) zaczęła wzrastać rola pomiaru i doświadczenia. Reliktem pozostałym po filozoficznej genezie fizyki jest termin filozofia naturalna w języku angielskim, będący długo synonimem fizyki (w Oksfordzie nadawało się stopnie naukowe nie z fizyki, tylko z filozofii naturalnej)[4].
Obecny zakres zainteresowania fizyki ukształtował się w XIX i na początku XX wieku, również wówczas zarysował się podstawowy podział fizyki na klasyczne działy: mechanikę, optykę, termodynamikę, elektryczność i magnetyzm. Fizyka, odkrywając nowe zjawiska, opisując je, tworząc teorie pozwalające przewidywać nowe efekty, stała się motorem napędowym gwałtownego rozwoju techniki i doprowadziła do rewolucyjnych zmian cywilizacyjnych.
Działy fizyki[edytuj | edytuj kod]
Fizyka eksperymentalna a teoretyczna[edytuj | edytuj kod]
Kultura badań fizycznych różni się od innych nauk tym, że istnieje w niej fundamentalny i powszechnie uznawany podział na teorię i eksperyment[3.1]. Od początku XX wieku większość fizyków pozostaje specjalistami albo w fizyce teoretycznej, albo w fizyce doświadczalnej. Mało fizyków odnosi sukcesy w obu rodzajach badań. Dla porównania, większość wybitnych teoretyków chemii i biologii z powodzeniem pracuje też eksperymentalnie.
Praca fizyków-teoretyków polega na rozwijaniu teorii, za pomocą których można opisać i interpretować wyniki doświadczeń oraz możliwie dokładnie przewidzieć wyniki przyszłych doświadczeń. Z drugiej strony, fizycy doświadczalni wykonują eksperymenty, żeby zbadać nowe zjawiska i sprawdzić przewidywania teoretyczne. Ważną częścią pracy fizyka doświadczalnego jest też często budowanie własnej aparatury, szczególnie w pionierskich gałęziach fizyki, gdzie potrzebny sprzęt jest niedostępny. Mimo że działania teoretyków wydają się czasem oderwane od prac fizyków doświadczalnych, są w istocie ze sobą ściśle powiązane i od siebie zależne. Postęp w fizyce teoretycznej często zaczyna się od doświadczeń, których stara teoria nie potrafi wyjaśnić – i na odwrót, nowatorskie przewidywania teoretyczne stwarzają potrzebę przeprowadzenia nowych doświadczeń, a czasem również nowych technik doświadczalnych. Każdy fakt doświadczalny wymaga uzasadnienia teoretycznego, tak jak każda teoria musi być potwierdzona doświadczalnie, by stać się paradygmatem. Dlatego np. M-teoria pozostaje tylko spekulacją, ponieważ nie dość, że nie potwierdzono jej eksperymentalnie, to nawet nie wymyślono jeszcze żadnego testu eksperymentalnego, który mógłby ją potwierdzić.
Centralnym elementem eksperymentu jest pomiar dobrze określonej wielkości fizycznej, a warunkiem niezbędnym uzyskania z niego wartościowych informacji – prawidłowy dobór przyrządów pomiarowych oraz metod analizy otrzymanych danych. Obróbka danych często opiera się na statystyce, regułach prawdopodobieństwa oraz odpowiednich metodach numerycznych.
Podobnie fizyka teoretyczna ma własny zestaw metod naukowych, które pozwalają stworzyć adekwatne modele i paradygmaty. Opracowane teorie zazwyczaj korzystają z różnych metod matematyki, analitycznych i syntetycznych. Kluczową rolę w rozważaniach teoretycznych odgrywają hipotezy i proces dedukcji.
Główne teorie[edytuj | edytuj kod]
W fizyce część teorii jest uznana przez wszystkich fizyków. Każdą z tych teorii uważa się za fundamentalnie prawdziwą w określonym dla niej zakresie[3.2]. Na przykład mechanika klasyczna precyzyjnie opisuje ruch ciał pod warunkiem, że są one dużo większe od atomów i poruszają się z prędkościami dużo mniejszymi niż prędkość światła w próżni. Niektóre teorie są nadal obszarami badań – zaskakujący aspekt mechaniki klasycznej znany jako chaos przebadano w XX wieku, trzysta lat po jego sformułowaniu przez Newtona, wprowadzając mechanikę statystyczną.
Teoria
Działy
Pojęcia
mechanika klasyczna
zasady dynamiki Newtona, teoria chaosu, mechanika płynów
wymiar, przestrzeń, czas, ruch, prędkość, masa, pęd, siła, energia, moment pędu, moment siły, prawa zachowania, oscylator harmoniczny, fala, praca, moc, tarcie
termodynamika i mechanika statystyczna
kinetyczno-molekularna teoria gazów
stała Boltzmanna, entropia, energia swobodna, ciepło, temperatura, gaz doskonały, perpetuum mobile
elektrodynamika klasyczna
elektrostatyka, elektryczność, magnetyzm, równania Maxwella
ładunek elektryczny, prąd, pole fizyczne, pole elektrostatyczne, pole magnetyczne, pole elektromagnetyczne, promieniowanie elektromagnetyczne
teoria względności
szczególna teoria względności, ogólna teoria względności
układ odniesienia, prędkość światła, czasoprzestrzeń, czterowektor, transformacja Lorentza
mechanika kwantowa
równanie Schrödingera, kwantowa teoria pola, elektrodynamika kwantowa, chromodynamika kwantowa
stała Plancka, hamiltonian, funkcja falowa
Działy szczegółowe fizyki[edytuj | edytuj kod]
Współczesne badania fizyczne można podzielić na kilka wyraźnych działów, które zajmują się różnymi aspektami świata materialnego. Fizyka fazy skondensowanej dotyczy własności materii i jej związków z własnościami i oddziaływaniami atomów, z których się składa. Fizyka atomów, cząsteczek i zjawisk optycznych opisuje pojedyncze atomy i cząsteczki oraz ich oddziaływania ze światłem. Fizyka cząstek elementarnych (znana też jako fizyka wysokich energii) z kolei bada cząstki submikroskopowe mniejsze od atomów i poszukuje elementarnych cząstek budujących wszystkie inne jednostki materii. Astrofizyka wykorzystuje prawa fizyki, żeby tłumaczyć zjawiska astronomiczne, na przykład zjawiska związane ze Słońcem, Układem Słonecznym oraz Wszechświatem jako całością.
Działy
Poddziały
Główne teorie
Pojęcia
astrofizyka
kosmologia, nauki planetarne, fizyka plazmy
ogólna teoria względności, Wielki Wybuch, inflacja kosmologiczna
Fala grawitacyjna, gwiazda, Układ Słoneczny, planeta, galaktyka, czarna dziura, mikrofalowe promieniowanie tła
fizyka atomów, cząsteczek, i zjawisk optycznych
fizyka atomowa, optyka, fotonika
optyka kwantowa
atom, dyfrakcja, promieniowanie, laser, polaryzacja, linie spektralne
fizyka subatomowa[5][6]
fizyka cząstek elementarnych, fizyka jądrowa
model standardowy, teorie wielkiej unifikacji, teoria superstrun, M-teoria
oddziaływania podstawowe (grawitacyjne, elektromagnetyczne, słabe, silne), cząstka elementarna, antymateria, teoria wszystkiego
fizyka fazy skondensowanej
fizyka ciała stałego, fizyka polimerów, fizyka niskich temperatur
gaz Fermiego, teoria BCS
stan skupienia materii (faza gazowa, faza ciekła, ciało stałe, kondensat Bosego-Einsteina, faza nadprzewodząca, faza nadciekła), przewodnictwo elektryczne, magnetyzm, samoorganizacja, spin, półprzewodnik
Działy fizyki są ze sobą ściśle powiązane i zasięg stosowania teorii i modeli często wykracza poza prosty podział zaprezentowany powyżej. Przykładowo fizyka materii skondensowanej zajmująca się układami silnie skorelowanych fermionów jest stosowana do efektów obserwowanych w gwiazdach neutronowych, które są podstawową domeną astronomii. Wynika to stąd, że fizyka jako nauka jest spójna i poszczególne modele i teorie opracowywane w poszczególnych działach mają te same podstawy oraz mogą mieć zastosowanie w innych działach. Podstawowe teorie, takie jak mechanika kwantowa, kwantowa teoria pola, elektrodynamika kwantowa, teoria grawitacji, są sformułowane w sposób ogólny i obowiązują w całej fizyce.
Działy interdyscyplinarne i pokrewne[edytuj | edytuj kod]
Wiele badań łączy fizykę z innym dziedzinami nauki[3.1]. Dla przykładu, szeroki zakres biofizyki obejmuje wszystkie zagadnienia dotyczące układów biologicznych, w których stosuje się zasady fizyki. W chemii kwantowej z kolei opisuje się i przewiduje zachowania atomów i molekuł na podstawie teorii mechaniki kwantowej.
Agrofizyka – Astronomia – Badania materiałowe – Biofizyka – Chemia fizyczna – Chemia kwantowa – Elektronika – Fizyka komputerowa – Fizyka medyczna – Fizyka matematyczna – Geofizyka – Informatyka kwantowa – Inżynieria – Mechanika komputerowa – Nowe technologie – Ekonofizyka
Ważne prawa[edytuj | edytuj kod]
Dobrze sprecyzowane i powszechnie przyjęte teorie są przedstawiane jako prawa fizyki. Chociaż wszystkie naukowe teorie są w zasadzie tymczasowe i obowiązują tylko w pewnym zakresie, prawa fizyczne zostały wielokrotnie sprawdzone, a ich zakres stosowalności jest dobrze określony.
Zasady dynamiki Newtona – Zasada minimum energii potencjalnej – Zasada nieoznaczoności – Zasada odpowiedniości – Zasada równoważności – Zasada wzajemności – Zasada względności – prawa zachowania (Zasady zachowania)
Ważne równania[edytuj | edytuj kod]
Wiele praw fizycznych może być opisana za pomocą relacji odpowiednich wielkości. Zapis matematyczny takich relacji nazywa się równaniem. Jest wiele fundamentalnych równań fizyki opisujących zjawiska, którymi zajmują się poszczególne jej działy. Kilka przykładowych ważnych równań to:
Równanie stanu gazu doskonałego – Równanie Clapeyrona (Clapeyrona) – Równanie Naviera-Stokesa – Równania Eulera-Lagrange’a – Równania Hamiltona – Równania Maxwella – Równanie Schroedingera
Zobacz też[edytuj | edytuj kod]
Informacje w projektach siostrzanych
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Podręczniki w Wikibooks
Definicje słownikowe w Wikisłowniku
10 najpiękniejszych eksperymentów z fizyki
Tablice fizyczne
czystość substancji
stałe fizyczne
układ SI (jednostki podstawowe SI)
jednostki pochodne układu SI
przedrostki SI
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
<a href=\"./Fizyka#cite_note-NawrotEtAl2013-3\" id=\"mwAeM\"<span class=\"mw-reflink-text\" id=\"mwAeQ\"<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAeU\"[</span3<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAeY\"]</span</span</a</sup\n<sup about=\"#mwt26\" class=\"mw-ref reference\" rel=\"dc:references\" typeof=\"mw:Extension/ref\" id=\"mwAec\" data-mw='{\"name\":\"ref\",\"attrs\":{\"name\":\"WróblewskiEtAl1984\"},\"body\":{\"id\":\"mw-reference-text-cite_note-WróblewskiEtAl1984-2\"}}'<a href=\"./Fizyka#cite_note-WróblewskiEtAl1984-2\" id=\"mwAeg\"<span class=\"mw-reflink-text\" id=\"mwAek\"<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAeo\"[</span2<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAes\"]</span</span</a</sup\n"}}'
↑
fizyka, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-09-30] .
↑ Andrzej Kajetan Wróblewski, Janusz A. Zakrzewski: Wstęp do fizyki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1984, s. 18. ISBN 83-01-01359-1.
Alicja Nawrot, Dorota Karolczak, Jadwiga Jaworska: Encyklopedia – fizyka z astronomią. Kraków: GREG, 2013. ISBN 978-83-7517-210-2.
1 2 3 S. 148.
↑ S. 148–149.
↑ Szczepan Szczeniowski, Fizyka doświadczalna (rozdz. Fizyka jako nauka)
↑
Ernest M.E.M. Henley Ernest M.E.M., Stephen D.S.D. Ellis Stephen D.S.D., 100 Years of Subatomic Physics, World Scientific, sierpień 2013, DOI: 10.1142/8605, ISBN 978-981-4425-79-7  (ang.).
↑
ZenonZ. Janas ZenonZ., Wybrane zagadnienia fizyki subatomowej [online], Wydział Fizyki UW, 2015 [dostęp 2025-05-26] .
Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]
Polskojęzyczne
Jan Pluta, Podstawy fizyki, Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego (MIM UW), wazniak.mimuw.edu.pl [dostęp 2024-05-11].
Ewa Popko, Fizyka 1 – kurs wideo, Otwarte zasoby edukacyjne – Politechnika Wrocławska (OZE PWr), oze.pwr.edu.pl [dostęp 2025-10-12].
Angielsko-polski słownik nowych terminów fizycznych. ptf.net.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-13)]., publ. Polskie Towarzystwo Fizyczne
Karolina Głowacka i Krzysztof Meissner, Fundamentalne pytania fizyki – czy nasz Wszechświat jest ostatnim?, kanał „Radio Naukowe” na YouTube, 4 maja 2023 [dostęp 2024-09-25].
Michał Heller, Czy fizyka jest nauką humanistyczną?, Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych – Uniwersytet Jagielloński (CKBI UJ), kanał „Copernicus” na YouTube, 14 maja 2019 [dostęp 2024-10-14].
Anglojęzyczne
Physics for Free. [dostęp 2018-10-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-02)]. (ang.). – zawiera trzy książki (Essential Physics, Introduction to Groups, Invariants & Particles, The Age of Einstein) autorstwa F. Firka
Physics, kanał CrashCourse na YouTube [dostęp 2024-08-29].
p
d
e
Nauki przyrodnicze i ścisłe
nauki przyrodnicze
nauki ścisłe
obszar nauk ścisłych
obszar nauk przyrodniczych
nauki matematyczne
matematyka
informatyka
nauki fizyczne
fizyka
astronomia
nauki chemiczne
chemia
technologia chemiczna
nauki o Ziemi i nauki o środowisku
ochrona środowiska
geografia
geologia
oceanologia
nauki biologiczne
biologia
ekologia
mikrobiologia
nauki interdyscyplinarne
biofizyka
geofizyka
biochemia
bioinformatyka
biotechnologia
p
d
e
Nauki fizyczne
główne
działy fizyki
doświadczalna
matematyczna
teoretyczna
fizyka klasyczna
teoria względności
fizyka kwantowa
według
zjawiskmechanika
ogólna
dynamika
kinematyka
kinetyka
statyka
mechanika bryły sztywnejstyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
mechanika
płynów
statyka płynów
kinematyka płynów
dynamika płynów
hydromechanika
hydrostatyka
hydrodynamika
magnetohydrodynamika
aeromechanika
aerostatyka
aerodynamika
aerotermodynamika
obliczeniowa mechanika płynów
inne działy mechaniki
ośrodków ciągłych
stereomechanikastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
elastomechanika
plastomechanika
mechanika kontaktustyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
mechanika pękania
reologia
reometriastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
termodynamika
klasyczna, in. termostatyka
kalorymetria
termodynamika czarnych dziurstyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
termomechanikastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
akustyka
cymatyka
aeroakustyka
akustyka kwantowa
termoakustyka
elektrodynamika
elektrostatyka
magnetostatyka
optyka
akustooptykastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
elektrooptykastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
fotometria
fotonika
nanofotonika
krystalooptykastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
magnetooptykastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
optyka atmosferycznastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
optyka elektronowastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
optyka geometryczna
katoptrykastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
dioptryka
optyka falowa
optyka instrumentalna
optyka kwantowa
optyka nieliniowa
spektroskopia
radiofizykastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
radiometria
według
skalifizyka subatomowa
cząstek elementarnych
jądrowa
wysokich energii
fizyka materii
skondensowanej
ciała stałego
płynów
plazmy
kriofizyka
inne
atomowa
molekularna
mechanika
teoretycznaklasyczna
szczególna teoria względności
kwantowa
relatywistyczna mechanika kwantowa
kwantowa mechanika statystyczna
występujące
w obu wersjach
Lagrange’a
Hamiltona
statystyczna
teoria polaklasyczna
elektrodynamika klasyczna
ogólna teoria względności
kwantowa
elektrodynamika kwantowa
teoria elektrosłaba
chromodynamika kwantowa
model standardowy
teorie wielkiej unifikacji
grawitacja kwantowa
teoria wszystkiego
interdyscy-
plinarnefizyka chemiczna
i chemia fizyczna
chemia kwantowa
fizykochemia powierzchni
krystalografia
termodynamika chemiczna
geofizyka
aktynometria
geodynamika
geoelektryka
geomagnetyka
magnetometria
geotermika
grawimetria
gradiometriastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
hydrofizyka
oceanografia fizyczna
fizyka atmosfery
aeronomia
mikrofizyka chmur
termodynamika atmosfery
fizyka gleby
petrofizyka
sejsmologia
planetologia
selenologia
selenografia
meteorytyka
astrofizyka
mechanika nieba
asterosejsmologia
astrodynamika
astrofizyka jądrowastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
astrofizyka cząstekstyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
heliofizyka
heliosejsmologia
kosmologia fizyczna
kosmologia kwantowastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
astrochemia
kosmochemia
kosmomineralogia
astronomia
astrometria
biofizyka
bioakustyka
biologia kwantowastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
biomechanika
biotribologia
neurofizykastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
psychofizyka
psychoakustyka
socjofizyka
ekonofizyka
inżynieria
kwantowa
informatyka kwantowa
kryptologia kwantowa
metrologia kwantowastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
inne działy
stosowanestyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
agrofizyka
fizyka komputerowa
fizyka inżynierskastyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
fizyka medyczna
inne
specjalnościw fizyce
fizyka akceleratorówstyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
poza nią
dydaktyka fizykistyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
filozofia fizyki
historia fizyki
Kontrola autorytatywna (dziedzina nauki):
LCCN: sh85101653
GND: 4045956-1
NDL: 00561121
BnF: 11933127h
BNCF: 4964
NKC: ph114601
J9U: 987007546013105171
KRNLK: KSH1998014364
Encyklopedie internetowe:
Britannica: science/physics-science
Treccani: fisica
Universalis: physique-les-fondements-et-les-methodes, physique-vue-d-ensemble
stara БРЭ: 4710923
Nacionālā enciklopēdija: 1033
SNL: fysikk
VLE: fizika
DSDE: fysik
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Fizyka&oldid=79735196”
Kategoria:
Fizyka
Ukryte kategorie:
Artykuły z brakującymi przypisami od 2025-03
Artykuły z brakującymi przypisami od 2020-09
Artykuły z propozycjami tłumaczeń
Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)
Strony korzystające z podprzypisów
Tę stronę ostatnio edytowano 11 maj 2026 o 01:54.
Strona została wyrenderowana z wykorzystaniem Parsoida.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Polityka prywatności
O Wikipedii
Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność
Kontakty prawne i dotyczące bezpieczeństwa
Powszechne zasady postępowania
Dla programistów
Statystyki
Oświadczenie o ciasteczkach
Wersja mobilna
Szukaj
Szukaj
Przełącz stan spisu treści
Fizyka
253 języki
Dodaj wątek