Nauki ścisłe – Wikipedia, wolna encyklopedia
Przejdź do zawartości
Menu główne
Menu główne
przypnij
ukryj
Nawigacja
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Kontakt
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Strony specjalne
Ostatnie zmiany
Szukaj
Szukaj
Wygląd
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Narzędzia osobiste
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Spis treści
przypnij
ukryj
Początek
1
Występowanie terminu
2
Charakterystyka ścisłowców
3
Nauki ścisłe a humanistyka
4
Zobacz też
5
Uwagi
6
Przypisy
Przełącz stan spisu treści
Nauki ścisłe
43 języki
Aragonés
العربية
Беларуская
Български
বাংলা
Català
Čeština
Чӑвашла
Dansk
Deutsch
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
فارسی
Suomi
Français
Frysk
Galego
עברית
हिन्दी
Bahasa Indonesia
Ido
Italiano
日本語
한국어
Македонски
Mirandés
Nedersaksies
Nederlands
Norsk bokmål
Nouormand
Picard
Português
Русский
Slovenčina
தமிழ்
Türkçe
Українська
ייִדיש
粵語
中文
Edytuj linki
Artykuł
Dyskusja
polski
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Narzędzia
Narzędzia
przypnij
ukryj
Działania
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Ogólne
Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytuj ten artykuł
Zobacz skrócony adres URL
Przełącz na starszy parser
Drukuj lub eksportuj
Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku
W innych projektach
Element Wikidanych
Wygląd
przypnij
ukryj
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ten artykuł od 2010-11 wymaga zweryfikowania podanych informacji.
Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Carl Friedrich Gauss (XVIII–XIX w.) – przykład wybitnego ścisłowca i przyrodoznawcy jako wpływowy matematyk, fizyk, astronom, geodeta i wynalazca, zwany „księciem matematyków”.
Albert Einstein (XIX–XX w.) – przykład ścisłowca wyjątkowo znanego. Zasłynął geniuszem i wpływem na społeczeństwo, np. na rozwój broni jądrowej, energetyki jądrowej i modelu Wielkiego Wybuchu; tygodnik „Time” uznał go za najważniejszego człowieka XX wieku
John Forbes Nash (XX–XXI w.) – przykład uczonego, który zastosował matematykę w naukach społecznych, co przyniosło mu Nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii za rok 1994
Nauki ścisłe – nauki oparte na ścisłych, jednoznacznych rozumowaniach jak dedukcja i metody ilościowe. Naukami ścisłymi nazywa się:
przynajmniej część nauk formalnych jak matematyka i jej pogranicze: logika, statystyka, kryptologia czy informatyka teoretyczna – teoria obliczeń;
część nauk empirycznych, zarówno przyrodniczych, jak i społecznych; przyrodoznawstwo bywa włączane do nauk ścisłych całkowicie[1], jednak nie zawsze, np. w:
dawnej kategoryzacji Nagród FNP („polskich Nobli”);
klasyfikacji dziedzin i dyscyplin naukowych w Polsce;
nazewnictwie niektórych instytucji opisanych dalej, podobnie wymieniających nauki przyrodnicze lub nauki o Ziemi obok tych ścisłych, co sugeruje brak pełnej inkluzji.
Przykładem ścisłej nauki społecznej może być ekonomia matematyczna, np. ekonometria[2];
przynajmniej część nauk technicznych, choć wspomniana wyżej klasyfikacja państwowa traktuje je odrębnie.
Występowanie terminu[edytuj | edytuj kod]
Kategoria nauk ścisłych bywa używana w różnych kontekstach jak na przykład:
określenie zajęć pewnych towarzystw naukowych jak Towarzystwo Nauk Ścisłych w Paryżu[3];
przyznawanie niektórych nagród:
Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP) w początkowej fazie, w latach 1992–2010, miała kategorię nauk ścisłych;
Nagroda Narodowego Centrum Nauki (NCN) ma kategorię nauk ścisłych i technicznych;
grupowanie artykułów Encyklopedii PWN[4];
definiowanie tematyki pewnych kursów akademickich[5].
W Polsce co najmniej kilka uczelni utworzyło wydziały z naukami ścisłymi w nazwie:
Wydział Nauk Ścisłych i Nauk o Zdrowiu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II (KUL);
Wydział Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach (UJK);
Wydział Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie[6] (UKEN);
Wydział Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Uniwersytetu w Siedlcach (UWS);
Wydział Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Uniwersytetu Szczecińskiego (USz);
Wydział Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersytetu Śląskiego (UŚ);
Wydział Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Technicznych Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie (UJD).
Oprócz tego:
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie prowadzi Szkołę Nauk Ścisłych, początkowo działającą jako samodzielna szkoła wyższa;
Polska Akademia Nauk zawiera Wydział III – Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi[7].
Pojęcie nauk ścisłych nie występuje jednak w klasyfikacji OECD z 2004 roku.
Charakterystyka ścisłowców[edytuj | edytuj kod]
Większość przedstawicieli tych nauk jest płci męskiej, co skutkowało kampaniami na rzecz feminizacji tego środowiska[8]. Przykładem takich działań w USA są osobne nagrody dla kobiet w:
matematyce – Ruth Lyttle Satter Prize;
fizyce – Maria Goeppert-Mayer Award;
astronomii – Annie J. Cannon Award in Astronomy.
Mimo to zdarzały się kobiety wybitnie zasłużone tym naukom jak Maria Skłodowska-Curie, 2-krotna noblistka – z fizyki i chemii. Nagrody Nobla w tych dziedzinach zdobywało też kilka innych pań[a]. Kobiety zdobywały też najwyższe wyróżnienia matematyczne jak:
Medal Fieldsa – Marjam Mirzachani, Maryna Wiazowska;
Nagroda Abela – Karen Uhlenbeck.
Kobiety bywały pionierkami niektórych dyscyplin, np. Ada Lovelace jest nazywana pierwszą programistką i osobą programującą ogółem, nie tylko wśród kobiet.
Dysproporcja płci bywa wiązana z dyskryminacją lub innym seksizmem jak zjawisko Matyldy.
Nauki ścisłe a humanistyka[edytuj | edytuj kod]
Nauki ścisłe są uznawane za rozłączne z humanistyką; przykładowo przedstawiciel tych pierwszych, czyli ścisłowiec, bywa nazywany antonimem humanisty[9]. Mimo to humanistyka obejmuje pewną działalność bliską naukom ścisłym, np. przez badanie ich. Przykłady to część naukoznawstwa jak obszary historii nauki i filozofii nauki, np. filozofia matematyki czy fizyki. Między naukami ścisłymi a humanistyką zachodzi też wpływ:
rozwój techniki umożliwił pewne kierunki sztuki jak architektura, fotografia artystyczna, film artystyczny czy pewne formy gier wideo; zjawiska te są badane przez humanistów jak historycy sztuki czy estetycy;
nauki ścisłe inspirują fantastykę naukową, badaną przez kulturoznawców jak literaturoznawstwo, filmoznawstwo czy groznawstwo.
Podejmowano też próby upodobnienia filozofii do nauk ścisłych[10].
Zobacz też[edytuj | edytuj kod]
STEM – synonim funkcjonujący głównie w języku angielskim
Uwagi[edytuj | edytuj kod]
↑ Z fizyki: Maria Goeppert-Mayer, Donna Strickland i Andrea Ghez; z chemii: Irène Joliot-Curie, Dorothy Crowfoot Hodgkin, Ada Jonath, Frances Arnold, Emmanuelle Charpentier, Jennifer Doudna i Carolyn Bertozzi.
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
↑
nauki ścisłe, [w:] Słownik języka polskiego [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-10-13] .
↑  Ekonomia. Nauka ścisła czy społeczna?, superprof.pl, 9 września 2020 [dostęp 2023-09-19].
↑
Towarzystwo Nauk Ścisłych, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-09-18] .
↑  Nauki ścisłe, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2023-09-19].
↑  Filozofia nauk ścisłych i matematyki do XIX w., Uniwersytet Warszawski, informatorects.uw.edu.pl [dostęp 2023-09-19].
↑  Wydział Nauk Ścisłych i Przyrodniczych, wnsip.uken.krakow.pl [dostęp 2023-12-21].
↑  Wydział III Nauk Ścisłych i Nauk o Ziemi, pan.pl [dostęp 2023-09-19].
↑  O akcji „Dziewczyny do ścisłych!”, Uniwersytet Jagielloński, dziewczynydoscislych.uj.edu.pl [dostęp 2023-09-19].
↑  ścisłowiec, Wielki słownik języka polskiego PAN, wsjp.pl [dostęp 2023-09-18].
↑ Edmund Husserl, Filozofia jako ścisła nauka, tłum. W. Galewicz, Aletheia, Warszawa 1992.
p
d
e
Nauki przyrodnicze i ścisłe
nauki przyrodnicze
nauki ścisłe
obszar nauk ścisłych
obszar nauk przyrodniczych
nauki matematyczne
matematyka
informatyka
nauki fizyczne
fizyka
astronomia
nauki chemiczne
chemia
technologia chemiczna
nauki o Ziemi i nauki o środowisku
ochrona środowiska
geografia
geologia
oceanologia
nauki biologiczne
biologia
ekologia
mikrobiologia
nauki interdyscyplinarne
biofizyka
geofizyka
biochemia
bioinformatyka
biotechnologia
p
d
e
Nauka i naukoznawstwo
problem
definicjiwiedza
prawda
przekonanie
uzasadnienie
twierdzeń naukowych
demarkacja
pseudonauka
główne
grupy naukzdefiniowane metodami
nauki formalne
nauki empiryczne
przyrodnicze
społeczne
zdefiniowane celem
nauki podstawowe
nauki stosowane
medyczne
o zdrowiu
rolnicze
techniczne
inne
nauki humanistyczne
nauki ścisłe
nauki interdyscyplinarne
pogranicze
nauki
filozofia
teologia
paranauka
protonauka
naukoznawstwoempiryczne
historia nauki
socjologia nauki
naukometria
interdyscyplinarne
metodologia
metodologia nauk
studia nad nauką i techniką
inne
filozofia nauki
klasyfikacja nauk
powiązane
pojęcia
naukowiec
scjentyzm
scjentokracja
Mikołaj Kopernik
Kontrola autorytatywna (dziedzina nauki):
GND: 4015943-7
Encyklopedie internetowe:
DSDE: eksakt_videnskab
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nauki_ścisłe&oldid=79277063”
Kategoria:
Nauki ścisłe
Ukryta kategoria:
Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2010-11
Tę stronę ostatnio edytowano 10 mar 2026 o 10:03.
Strona została wyrenderowana z wykorzystaniem Parsoida.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Polityka prywatności
O Wikipedii
Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność
Kontakty prawne i dotyczące bezpieczeństwa
Powszechne zasady postępowania
Dla programistów
Statystyki
Oświadczenie o ciasteczkach
Wersja mobilna
Szukaj
Szukaj
Przełącz stan spisu treści
Nauki ścisłe
43 języki
Dodaj wątek