Jerzy Stefan Stawiński – Wikipedia, wolna encyklopedia
Przejdź do zawartości
Menu główne
Menu główne
przypnij
ukryj
Nawigacja
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Kontakt
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Strony specjalne
Ostatnie zmiany
Szukaj
Szukaj
Wygląd
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Narzędzia osobiste
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Spis treści
przypnij
ukryj
Początek
1
Życiorys
Przełącz podsekcję Życiorys
1.1
Dzieciństwo i młodość
1.2
II wojna światowa i lata powojenne
1.3
Pisarz
1.4
Scenarzysta
1.5
Śmierć
2
Książki
3
Scenariusze filmowe
4
Ordery i odznaczenia
5
Nagrody i wyróżnienia
6
Przypisy
7
Bibliografia
8
Linki zewnętrzne
Przełącz stan spisu treści
Jerzy Stefan Stawiński
15 języków
مصرى
Български
Čeština
Dansk
Deutsch
English
Esperanto
Eesti
فارسی
Français
Bahasa Indonesia
Português
Română
Русский
Українська
Edytuj linki
Artykuł
Dyskusja
polski
Czytaj
Oczekuje na przejrzenie
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Narzędzia
Narzędzia
przypnij
ukryj
Działania
Czytaj
Oczekuje na przejrzenie
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Ogólne
Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytuj ten artykuł
Zobacz skrócony adres URL
Przełącz na starszy parser
Drukuj lub eksportuj
Utwórz książkę
Wersja do druku
W innych projektach
Wikimedia Commons
Wikicytaty
Element Wikidanych
Wygląd
przypnij
ukryj
Przejrzana
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Status wersji strony
To jest wersja przejrzana tej strony
To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 6 lut 2026.
Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie.
{{Order|ZDK}} [[Plik:Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy 02.jpg|25px|Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy 02]]"},"commons":{"wt":"Jerzy Stefan Stawiński"},"wikicytaty":{"wt":"Jerzy Stefan Stawiński"}},"i":0}}]}'
Jerzy Stefan Stawiński
Data i miejsce urodzenia
1 lipca 1921
Zakręt
Data i miejsce śmierci
12 czerwca 2010
Warszawa
Zawód, zajęcie
prozaik, scenarzysta i reżyser filmowy, autor słuchowisk radiowych
Małżeństwo
Helena Amiradżibi-Stawińska
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Jerzy Stefan Stawiński – Warszawa, 8 grudnia 2009
Grób Jerzego Stefana Stawińskiego na cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Jerzy Stefan Stawiński (ur. 1 lipca 1921 w Zakręcie, zm. 12 czerwca 2010 w Warszawie) – polski prozaik, scenarzysta i reżyser filmów fabularnych, autor słuchowisk radiowych. Współtwórca największych sukcesów polskiej szkoły filmowej.
Życiorys[edytuj | edytuj kod]
Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]
Był synem Leona Władysława Biegeleisena (1885–1944) i Stefanii z Kołakowskich.
Dorastał na warszawskim Żoliborzu, gdzie uczęszczał do V Państwowego Liceum i Gimnazjum im. Księcia Józefa Poniatowskiego. W gimnazjum należał do 14. Warszawskiej Drużyny Harcerzy. Maturę zdał w maju 1938. Następnie odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Łączności w Zegrzu.
II wojna światowa i lata powojenne[edytuj | edytuj kod]
Walczył w kampanii wrześniowej w plutonie łączności artylerii dywizyjnej 20 Dywizji Piechoty. Brał udział w bitwie pod Zegrzem, następnie walczył na Pradze, w obronie prawobrzeżnej części Warszawy, dowodząc plutonem telefoniarzy[1].
Podczas okupacji niemieckiej pracował jako urzędnik - inspektor celny w 36 Urzędzie Skarbowym Warszawa-Żoliborz. W marcu 1940 wstąpił do podziemnej organizacji harcerskiej, która później stała się pułkiem AK „Baszta”. Dowodził plutonem, a następnie kompanią łączności o kryptonimie K-4. Posługiwał się pseudonimami Łącki i Lucjan.
Następnie uczestniczył w powstaniu warszawskim jako dowódca kompanii. Był odpowiedzialny za łączność pułku „Baszta”. 27 września ewakuował się kanałami z Mokotowa do Śródmieścia.
Po upadku powstania przebywał w niewoli niemieckiej w Stalagu 344 Lamsdorf (Łambinowice), 19 października 1944 został przeniesiony do Oflagu VII A Murnau.
Po wyzwoleniu (29 kwietnia 1945) przez wojska Pattona udał się do Anglii, gdzie zgłosił się do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Od 1946 do 1947 służył w 2 Korpusie Polskim we Włoszech pod dowództwem gen. Andersa.
Do Polski powrócił w 1947. Studiował na Wydziale Prawa UW, gdzie w 1952 uzyskał tytuł magistra.
Pisarz[edytuj | edytuj kod]
Dorobek literacki Stawińskiego jest poświęcony głównie tematyce wojennej i okupacyjnej. Oprócz jego sztandarowej powieści Młodego warszawiaka zapiski z urodzin, która doczekała się sześciu wydań, napisał też m.in.: Światło we mgle i Piszczyk.
W latach 1950–1954 pracował w wydawnictwie PIW. Należał do ZLP od 1955 aż do rozwiązania związku w 1983. Był również członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Scenarzysta[edytuj | edytuj kod]
Odegrał kluczową rolę w formowaniu się polskiej szkoły filmowej jako jej główny scenarzysta. Nazywano go nawet polskim Zavattinim[2], porównując do największego scenarzysty filmów włoskiego neorealizmu.
W latach 1957–1965 był kierownikiem literackim Zespołu Filmowego „Kamera”. Na podstawie jego scenariuszy powstały wybitne filmy: Kanał (1957) Andrzeja Wajdy oraz Człowiek na torze (1957), Eroica (1958) i Zezowate szczęście (1960) Andrzeja Munka. Stawiński napisał również scenariusz do Krzyżaków (1960) w reżyserii Aleksandra Forda.
W latach 60. i 70. sam zajął się reżyserowaniem filmów na podstawie swoich scenariuszy. Powstały wtedy m.in. obrazy: Rozwodów nie będzie (1964) i Pingwin (1965). Niektóre filmy współreżyserowała jego żona Helena Amiradżibi-Stawińska, np. Przedświąteczny wieczór (1966) czy Kto wierzy w bociany? (1971).
Od 1972 do 1974 pełnił funkcję kierownika artystycznego w Zespole „Panorama”, a w latach 1977–1981 w Zespole Filmowym „Iluzjon”. Ponadto od 1969 do 1974 przewodniczył Sekcji Autorów Scenariuszy.
Śmierć[edytuj | edytuj kod]
Zmarł w wieku 89 lat w swoim domu na warszawskim Mokotowie[3], pochowany 23 czerwca 2010 na cmentarzu Wojskowym na Powązkach[4] (kwatera B II 30-Tuje-8)[5].
Książki[edytuj | edytuj kod]
Herkulesy, Iskry, 1953
Katarzyna, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1955
Godzina „W”; Węgrzy; Kanał, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1956
Sześć wcieleń Jana Piszczyka, Iskry, 1959
Pogoń za Adamem, Czytelnik, 1964
Wieczór przedświąteczny, Czytelnik, 1965
Kanał. Ucieczka, Czytelnik, 1966
Godzina szczytu, Czytelnik, 1968
Nie zawijając do portów, Czytelnik, 1970
Pamiętnik trzech mórz i jednego oceanu, Czytelnik, 1973, 1976
I będzie miał dom..., Czytelnik, 1976
Młodego warszawiaka zapiski z urodzin, Czytelnik, 1977, 1978, 1980, Przedświt, 1990, Aula, 2000
Notatki scenarzysty, Czytelnik, 1979, 1983
Kanał i inne opowiadania, Czytelnik, 1981
13 dni z życia emeryta, Czytelnik, 1982
Pasje Franciszka Liszta, Wyd. RTV, 1982
Opowieści powstańcze, Czytelnik, 1984, Trio, 2004
Smutnych losów Jana Piszczyka ciąg dalszy, Czytelnik, 1986
Niekłamane oblicze Jana Piszczyka, Alfa, 1990
Głupia miłość, Wyd. Warszawskie, 1996
Pułkownik Kwiatkowski, Biutex, 1996
Piszczyk, Trio, 1997
Opowieści satyryczne, Trio, 2000
Do filmu trafiłem przypadkiem, Trio, 2007
Scenariusze filmowe[edytuj | edytuj kod]
Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Jerzego Stefana Stawińskiego.
2007 Jutro idziemy do kina, reż. Michał Kwieciński
1995 Pułkownik Kwiatkowski, reż. Kazimierz Kutz
1993 Straszny sen Dzidziusia Górkiewicza, reż. Kazimierz Kutz
1988 Obywatel Piszczyk, reż. Andrzej Kotkowski
1984 5 dni z życia emeryta, reż. Edward Dziewoński
1980
Urodziny młodego warszawiaka, reż. Ewa Petelska, Czesław Petelski
Bo oszalałem dla niej, reż. Sylwester Chęciński
1979
Godzina „W”, reż. Janusz Morgenstern
Ojciec królowej, reż. Wojciech Solarz
1978 Bilet powrotny, reż. Ewa Petelska, Czesław Petelski
1977 Akcja pod Arsenałem, reż. Jan Łomnicki
1974 Urodziny Matyldy, reż. Jerzy Stefan Stawiński
1973 Godzina szczytu, reż. Jerzy Stefan Stawiński
1973 Wielka miłość Balzaka, reż. Wojciech Solarz
1972 Fortuna, reż. Helena Amiradżibi-Stawińska
1970
Pogoń za Adamem, reż. Jerzy Zarzycki
Kto wierzy w bociany?, reż. Jerzy Stefan Stawiński, Helena Amiradżibi-Stawińska
1967
Zabijaka, reż. Stanisław Lenartowicz
Poczmistrz, reż. Stanisław Lenartowicz
1966 Przedświąteczny wieczór, reż. Jerzy Stefan Stawiński, Helena Amiradżibi-Stawińska
1965 Pingwin, reż. Jerzy Stefan Stawiński
1963 Rozwodów nie będzie, reż. Jerzy Stefan Stawiński
1962 Miłość dwudziestolatków (L’Amour à vingt ans), reż. Andrzej Wajda, epizod
1961 Historia współczesna, reż. Wanda Jakubowska
1960
Zezowate szczęście, reż. Andrzej Munk
Krzyżacy, reż. Aleksander Ford
1959 Zamach, reż. Jerzy Passendorfer
1958
Dezerter, reż. Witold Lesiewicz
Eroica, reż. Andrzej Munk
1957
Kanał, reż. Andrzej Wajda
Człowiek na torze, reż. Andrzej Munk
Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1975)
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1963)
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1959)
Krzyż Walecznych (1939)
Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami (1943)
Warszawski Krzyż Powstańczy[1]
Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2006)[3]
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1981)
Medal ZAiKS-u (2009)[6]
Odznaka Honorowa ZAiKS-u (1978)[6]
Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]
Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1977)
Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (1979)
Nagroda Złote Grono na XI LLF w Łagowie za twórczy wkład scenopisarski w dorobek polskiej szkoły filmowej (1979)
Nagroda Specjalna ZAiKS-u (1998)[6]
Nagroda honorowa Pióro Mistrza za całokształt twórczości na Lecie Filmów w Toruniu (2005)
Polska Nagroda Filmowa Orzeł za Osiągnięcia Życia (2010)[7]
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
<a href=\"./Jerzy_Stefan_Stawiński#cite_note-Gloria_Artis-3\" id=\"mwAX0\"<span class=\"mw-reflink-text\" id=\"mwAX4\"<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAX8\"[</span3<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAYA\"]</span</span</a</sup\n<sup about=\"#mwt32\" class=\"mw-ref reference\" rel=\"dc:references\" typeof=\"mw:Extension/ref\" id=\"mwAYE\" data-mw='{\"name\":\"ref\",\"attrs\":{\"name\":\"orły2010\"},\"body\":{\"id\":\"mw-reference-text-cite_note-orły2010-7\"}}'<a href=\"./Jerzy_Stefan_Stawiński#cite_note-orły2010-7\" id=\"mwAYI\"<span class=\"mw-reflink-text\" id=\"mwAYM\"<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAYQ\"[</span7<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAYU\"]</span</span</a</sup\n<sup about=\"#mwt34\" class=\"mw-ref reference\" rel=\"dc:references\" typeof=\"mw:Extension/ref\" id=\"mwAYY\" data-mw='{\"name\":\"ref\",\"attrs\":{\"name\":\"pogrzeb\"},\"body\":{\"id\":\"mw-reference-text-cite_note-pogrzeb-4\"}}'<a href=\"./Jerzy_Stefan_Stawiński#cite_note-pogrzeb-4\" id=\"mwAYc\"<span class=\"mw-reflink-text\" id=\"mwAYg\"<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAYk\"[</span4<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAYo\"]</span</span</a</sup\n<sup about=\"#mwt36\" class=\"mw-ref reference\" rel=\"dc:references\" typeof=\"mw:Extension/ref\" id=\"mwAYs\" data-mw='{\"name\":\"ref\",\"attrs\":{\"name\":\"Zavattini\"},\"body\":{\"id\":\"mw-reference-text-cite_note-Zavattini-2\"}}'<a href=\"./Jerzy_Stefan_Stawiński#cite_note-Zavattini-2\" id=\"mwAYw\"<span class=\"mw-reflink-text\" id=\"mwAY0\"<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAY4\"[</span2<span class=\"cite-bracket\" id=\"mwAY8\"]</span</span</a</sup\n"}}'
1 2
Powstańcze Biogramy - Jerzy Stawiński [online], www.1944.pl [dostęp 2025-06-08] .
↑ Jacek Szczerba: Jerzy Stefan Stawiński nie żyje. wyborcza.pl, 20 czerwca 2010. [dostęp 2013-01-07].
1 2 Zmarł wybitny filmowiec Jerzy Stawiński. tvp.info, 12 czerwca 2010. [dostęp 2013-01-07].
↑ Ostatnie pożegnanie Jerzego Stefana Stawińskiego. polskalokalna.pl, 23 czerwca 2010. [dostęp 2013-01-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-05)].
↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.
1 2 3
Laureaci Nagród ZAiKS-u [online], www.zaiks.org.pl [dostęp 2025-06-08] .
↑ Orły 2010. pnf.pl, 1 marca 2010. [dostęp 2013-01-07].
Bibliografia[edytuj | edytuj kod]
Jerzy StefanJ.S. Stawiński Jerzy StefanJ.S., BarbaraB. Giza BarbaraB., Jerzy StefanJ.S. Stawiński Jerzy StefanJ.S., Do filmu trafiłem przypadkiem. Rozmowa z Jerzym Stefanem Stawińskim, Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2007, ISBN 978-83-7436-124-8, OCLC 177238980 .
Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]
Jerzy Stefan Stawiński. ahm.1944.pl, 20 sierpnia 2005. [dostęp 2013-01-07].
Alex Kłoś: W kinach zawsze się całowali. wiadomosci.gazeta.pl, 13 kwietnia 2007. [dostęp 2013-01-07].
Helena Kowalik: Piszczyk to ja. przeglad-tygodnik.pl, 4 maja 2004. [dostęp 2013-01-07].
Kontrola autorytatywna (osoba):
ISNI: 0000000123202519
VIAF: 32197822
LCCN: n84204826
GND: 11861696X
BnF: 14033750j
SUDOC: 05395176X
NLA: 35769609
NKC: xx0003203
BNE: XX4438213
NTA: 073155004
BIBSYS: 90244305
CiNii: DA14973681
PLWABN: 9810655677905606
NUKAT: n94002410
J9U: 987007354430605171
CONOR: 74921059
LIH: LNB:OKj;=Ba
WorldCat: E39PBJr7X3TJybQh3HWbFDryVC
Encyklopedie internetowe:
PWN: 3979332
ETP: 14883
stara БРЭ: 4162018
Identyfikatory zewnętrzne:
FilmPolski.pl: 111834
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jerzy_Stefan_Stawiński&oldid=79003662”
Kategorie:
Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa)
Jeńcy Oflagu VII A Murnau
Jeńcy Stalagu VIIIB/344 Lamsdorf
Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa)
Laureaci Polskiej Nagrody Filmowej Za Osiągnięcia Życia
Odznaczeni Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami
Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita)
Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”
Odznaczeni Warszawskim Krzyżem Powstańczym
Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie
Polscy pisarze współcześni
Polscy prozaicy
Polscy reżyserzy filmowi
Polscy scenarzyści filmowi
Powstańcy warszawscy
Urodzeni w 1921
Wyróżnieni Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy
Zmarli w 2010
Żołnierze Armii Krajowej
Ukryta kategoria:
Biografie kanonu polskiej Wikipedii
Tę stronę ostatnio edytowano 6 lut 2026 o 16:08.
Strona została wyrenderowana z wykorzystaniem Parsoida.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Polityka prywatności
O Wikipedii
Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność
Kontakty prawne i dotyczące bezpieczeństwa
Powszechne zasady postępowania
Dla programistów
Statystyki
Oświadczenie o ciasteczkach
Wersja mobilna
Szukaj
Szukaj
Przełącz stan spisu treści
Jerzy Stefan Stawiński
15 języków
Dodaj wątek