Powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego – Wikipedia, wolna encyklopedia Przejdź do zawartości Menu główne Menu główne przypnij ukryj Nawigacja Strona główna Losuj artykuł Kategorie artykułów Najlepsze artykuły Częste pytania (FAQ) Dla czytelników O Wikipedii Kontakt Dla wikipedystów Pierwsze kroki Portal wikipedystów Ogłoszenia Zasady Pomoc Strony specjalne Ostatnie zmiany Szukaj Szukaj Wygląd Wspomóż Wikipedię Utwórz konto Zaloguj się Narzędzia osobiste Wspomóż Wikipedię Utwórz konto Zaloguj się Spis treści przypnij ukryj Początek 1 Podłoże powstania 2 Przebieg powstania 3 Skutki powstania 4 Powstanie w kulturze 5 Przypisy 6 Bibliografia Przełącz stan spisu treści Powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego 5 języków Deutsch English Русский Українська Oʻzbekcha / ўзбекча Edytuj linki Artykuł Dyskusja polski Czytaj Edytuj Edytuj kod źródłowy Wyświetl historię Narzędzia Narzędzia przypnij ukryj Działania Czytaj Edytuj Edytuj kod źródłowy Wyświetl historię Ogólne Linkujące Zmiany w linkowanych Prześlij plik Link do tej wersji Informacje o tej stronie Cytuj ten artykuł Zobacz skrócony adres URL Przełącz na starszy parser Drukuj lub eksportuj Utwórz książkę Pobierz jako PDF Wersja do druku W innych projektach Element Wikidanych Wygląd przypnij ukryj Na mapach: 49°26′13″N 20°19′35″E/49,436944 20,326389 Z Wikipedii, wolnej encyklopedii [[Stanisław Łętowski (sołtys)|Stanisław Łętowski]]<br /[[Marcin Radocki]]"},"dowódca2":{"wt":"[[Wilhelm Jarocki]]<br /początkowo [[Michał Jordan (zm. 1664)|Michał Jordan]]"},"siły1":{"wt":"40–50 osób (w tym kilka kobiet)<ref[[Adam Kersten]]: ''Na tropach Napierskiego'', Warszawa 1970, s. 175–174.</ref"},"siły2":{"wt":"początkowo 50 dragonów, ostatecznie maksymalnie 1000 żołnierzy"},"straty1":{"wt":"nieznane"},"straty2":{"wt":"nieznane"},"kod mapy":{"wt":"Polska"},"wariant mapy":{"wt":"1771"},"współrzędne":{"wt":"49°26′13″N 20°19′35″E"},"commons":{"wt":""},"wikicytaty":{"wt":""},"wikiźródła":{"wt":""},"wikisłownik":{"wt":""}},"i":0}}]}' Powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego w 1651 powstanie Chmielnickiego Czorsztynie</a nad Jeziorem Czorsztyńskim"}' Ruiny zamku w Czorsztynie nad Jeziorem Czorsztyńskim Czas 14–24 czerwca 1651 Miejsce Podhale Terytorium Rzeczpospolita Obojga Narodów Wynik stłumienie powstania Strony konfliktu chłopi wojska biskupa Piotra Gembickiego Dowódcy Aleksander Kostka-Napierski Stanisław Łętowski Marcin Radocki Wilhelm Jarocki początkowo Michał Jordan Siły 40–50 osób (w tym kilka kobiet)[1] początkowo 50 dragonów, ostatecznie maksymalnie 1000 żołnierzy Straty nieznane nieznane Położenie na mapie Polski w 1771 r. miejsce bitwy Na mapach: [[Plik:Geographylogo.svg|20px|alt=Ziemia|link=Ziemia]][//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=pl&pagename=Powstanie_ch%C5%82opskie_pod_wodz%C4%85_Kostki-Napierskiego&params=49.436944444444_N_20.326388888889_E <span class=\"geo-default\"<span class=\"geo-dms\" title=\"Mapy, zdjęcia satelitarne i inne informacje dotyczące miejsca o współrzędnych geograficznych 49°26′13″N 20°19′35″E\"<span class=\"latitude\"49°26′13″N</span <span class=\"longitude\"20°19′35″E</span</span</span<span class=\"geo-multi-punct\"/</span<span class=\"geo-nondefault\"<span class=\"geo-dms\" title=\"Mapy, zdjęcia satelitarne i inne informacje dotyczące miejsca o współrzędnych geograficznych 49,436944 20,326389\"<span class=\"latitude\"49,436944</span <span class=\"longitude\"20,326389</span</span</span]</span"}}'/49°26′13″N 20°19′35″E/49,436944 20,326389 Powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego w 1651 – rebelia chłopska w dniach 14–24 czerwca 1651 na Podhalu, pod przywództwem Aleksandra Kostki-Napierskiego oraz Stanisława Łętowskiego i Marcina Radockiego[2]. Powstanie to było określone jako „największe w okresie przedrozbiorowym powstanie chłopskie w Polsce”[3]. Podłoże powstania[edytuj | edytuj kod] Położenie chłopów pańszczyźnianych w Polsce szlacheckiej było bardzo niekorzystne. W dobrach szlacheckich i dobrach kościelnych masowe rozmiary przybierało zbiegostwo chłopów. Chłopi, którzy opuszczali te dobra, przenosili się do dóbr królewskich (tak zwanych królewszczyzn), chronili się w lasach, górach i innych niedostępnych terenach, często zajmując się zbójectwem[4]. W rejonie Podhala konflikty na linii chłopi – dwór, zaostrzało dodatkowo zachowanie dziedzica ziem Mikołaja Komorowskiego[5], któremu źródła pisane z epoki, jak na przykład materiały z procesów chłopskich itp., przypisują wyjątkowo uciążliwe i brutalne zachowanie wobec poddanych[6]. Duży wpływ na rewolucyjne nastroje chłopów Podhala miało też trwające od 1648 powstanie Chmielnickiego na ruskich ziemiach Rzeczypospolitej. Bohdan Chmielnicki rozesłał po kraju sieć agitatorów, kilku z nich trafiło na Podhale i do Wielkopolski, gdzie szlachcic Piotr Grzybowski wzniecił bunt, doprowadzając w czerwcu 1651 do powstania chłopskiego w lądzkich dobrach cystersów. Przebieg powstania[edytuj | edytuj kod] Aleksander Kostka-Napierski przybył na Podhale na przełomie kwietnia i maja 1651 i udał się do Nowego Targu. Posiadał sfałszowany bądź ukradziony list przypowiedni, który upoważniał go do werbunku żołnierzy zaciężnych. Umożliwiło mu to nieskrępowaną działalność werbunkową i agitacyjną, tym bardziej że w tym samym czasie na Ukrainie koncentrowały się wojska koronne przed bitwą pod Beresteczkiem. Za początek powstania uznaje się 14 czerwca, kiedy grupka chłopów dowodzonych przez Kostkę-Napierskiego i Stanisława Łętowskiego zajęła warowny zamek w Czorsztynie, w którym znajdował się zaledwie jeden hajduk i arendarz dóbr, Żyd Salomon Włochowicz. Po zajęciu Czorsztyna Kostka-Napierski zaczął wysyłać agitatorów i rozsyłać swój uniwersał do chłopów polskich (nie zachował się). Zamek próbował odzyskać już 18 czerwca oddział 60 piechurów i 25 dragonów dowodzonych przez starostę dobczyckiego Michała Jordana. Wojska szlacheckie – w obawie przed okrążeniem i z powodu odcięcia dróg zaopatrzenia przez chłopską dywersję – musiały jednak odstąpić od oblężenia zamku. Kolejną próbę odbicia twierdzy podjęła 22 czerwca grupa około tysiąca piechoty i dragonów, w większości wojsk biskupa krakowskiego Piotra Gembickiego i tamtejszej szlachty. Oddziałem dowodził pułkownik Wilhelm Jarocki. Szacuje się, iż Kostka-Napierski posiadał do swej dyspozycji jedynie dwudziestu kilku chłopów. Na mocy układów 24 czerwca Czorsztyn został poddany, Kostka-Napierski i Łętowski zostali pojmani, a załoga została puszczona wolno. Zamek został zrabowany przez dragonów. Po pewnym czasie pojmano trzeciego dowódcę powstania – nauczyciela Marcina Radockiego. Przywódców doprowadzono do Krakowa i po krótkim procesie skazano. Kostka-Napierski został skazany na nabicie na pal, Łętowski na ćwiartowanie, a Radocki na ścięcie. Wyrok wykonano 18 lipca 1651 na wzgórzu Lasoty w Krakowie. W obawie przed zamieszkami bądź napadem chłopów egzekucji asystowało aż 11 chorągwi wojska. Skutki powstania[edytuj | edytuj kod] Na skutek powstania, w obawie przed zajęciem Krakowa, zwiększono garnizon miejski, rozpoczęto też rozbudowę i naprawę fortyfikacji miejskich. Zakazano też zgromadzeń hultajów w Krakowie, a miejsca w których się gromadzili, jak szynki i oberże, tymczasowo zamknięto. Wzmożono też kontrolę nad górnikami i hutnikami, którzy mogli przyłączyć się do chłopskiego spisku. Niebezpieczeństwo wybuchu powstań chłopskich w trakcie wojny istniało też między innymi na Rusi Czerwonej; agitatorów Chmielnickiego szybko jednak pojmano. W tym samym czasie miały też miejsce rozruchy w Wielkopolsce. Plany powstania chłopskiego tam Gerard Labuda opisał je jako „zamierzone..., ale niejako w połowie drogi zatrzymane”[7]. Powstanie w kulturze[edytuj | edytuj kod] O powstaniu nakręcono film Podhale w ogniu (premiera w 1956). Reżyserami byli Jan Batory i Henryk Hechtkopf[8]. Lucjan Siemieński napisał balladę zatytułowaną Napierski[9]. Władysław Orkan nazwał powstanie jedną z góralskich walk o swobodę[10][11]. Walery Przyborowski napisał powieść historyczną Pożar we Wrocieryżu (wyd. 1877), w której podżegani przez Napierskiego chłopi atakują dwór miecznika Libiszowskiego[12]. Przypisy[edytuj | edytuj kod] ↑ Adam Kersten: Na tropach Napierskiego, Warszawa 1970, s. 175–174. ↑ Miller, I. S., & Miller, I. S. (1952). Powstanie chłopskie na Podhalu w 1651 r. Ruch chłopski w Wielkopolsce w 1651 r. (Vol. 17). Książka i Wiedza. ↑ JaninaJ. Bieniarzówna JaninaJ., Jan M.J.M. Małecki Jan M.J.M., Dzieje Ziemi Krakowskiej w wypisach, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1965, s. 158 [dostęp 2021-09-13]  (pol.). ↑ Tadeusz Łepkowski: Słownik historii Polski, Warszawa 1973, s. 573. ↑ Gustaw Studnicki: Barwałd, zarys dziejów, s. 124. ↑ Mikołaj Komorowski (z Komorowa Komorowski) h. Korczak [online], www.ipsb.nina.gov.pl [dostęp 2021-09-13]  (pol.). ↑ Studia i materiały do dziejów Wielkopolski i Pomorza, Państwowe Wydawnictwo Naukowe., 1956 [dostęp 2021-09-12]  (pol.). ↑ Podhale w ogniu w bazie filmpolski.pl ↑ Jan Majda: Literatura o Tatrach i Zakopanem (do roku 1918), Ossolineum-PAN, Kraków, 1981, s. 17, ISBN 83-04-00863-7. ↑ O przyszłość Podhala - Wikiźródła, wolna biblioteka [online], pl.wikisource.org [dostęp 2023-01-20]  (pol.). ↑ WładysławW. Orkan WładysławW., Kostka Napierski: Powieść z XVII wieku, 1925 . ↑ Walery Przyborowski, Pożar we Wrocieryżu (pierwsze wydanie książkowe) – CM Klasyka [online], 15 września 2025 [dostęp 2025-09-15] . Bibliografia[edytuj | edytuj kod] Stanisław Szczotka: Powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa: 1951. Tadeusz Łepkowski: Słownik historii Polski. Warszawa: 1973. Przyboś Adam, Ruchy chłopskie na Podhalu w XVII w., „Wierchy” R. 21/1952 p d e Polskie powstania Księstwo/Królestwo Polskie (do 1138) Powstanie ludowe (1038) Rzeczpospolita Obojga Narodów Powstanie chłopskie na Podhalu (1630–1633) Powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego (1651) Powstanie chłopskie w lądzkich dobrach cystersów (1651) Powstanie chłopskie na Podhalu (1669–1670) Konfederacja barska (1768–1772) Powstanie szawelskie (1769) Insurekcja kościuszkowska (1794) Insurekcja warszawska (1794) Insurekcja wileńska (1794) Powstanie kurlandzkie (1794) Powstanie wielkopolskie (1794) Okres rozbiorowy Insurekcja Deniski (1797) Powstanie wielkopolskie (1806) Powstanie w Galicji (1809) Powstanie listopadowe (1830–1831) Powstanie wielkopolskie (1846) Powstanie chochołowskie (1846) Powstanie krakowskie (1846) Rabacja chłopska (1846) Powstanie wielkopolskie (1848) Powstanie styczniowe (1863–1864) Powstanie zabajkalskie (1866) Rewolucja 1905–1907 Powstanie łódzkie (1905) II Rzeczpospolita Powstanie wielkopolskie (1918) Powstanie zamojskie (1918) Powstanie oleskie (1919) Powstanie sejneńskie (1919) Powstania śląskie (1919–1921) I powstanie śląskie (1919) II powstanie śląskie (1920) III powstanie śląskie (1921) Okres II wojny światowej Powstanie czortkowskie (1940) Powstanie zamojskie (1942–1944) Powstanie w getcie warszawskim (1943) Powstanie iwienieckie (1943) Powstanie w Treblince (1943) Powstanie w Sobiborze (1943) Powstanie w getcie białostockim (1943) Akcja „Burza” (1944) Powstanie warszawskie (1944) Powstanie Sonderkommando w KL Auschwitz II-Birkenau (1944) Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Powstanie_chłopskie_pod_wodzą_Kostki-Napierskiego&oldid=78830944” Kategorie: Historia Podhala Historia Polski 1572–1697 Polskie powstania antyfeudalne Powstania chłopskie w I Rzeczypospolitej Wydarzenia 1651 Tę stronę ostatnio edytowano 18 sty 2026 o 23:20. Strona została wyrenderowana z wykorzystaniem Parsoida. Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania. Polityka prywatności O Wikipedii Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność Kontakty prawne i dotyczące bezpieczeństwa Powszechne zasady postępowania Dla programistów Statystyki Oświadczenie o ciasteczkach Wersja mobilna Szukaj Szukaj Przełącz stan spisu treści Powstanie chłopskie pod wodzą Kostki-Napierskiego 5 języków Dodaj wątek