Aszem Wohu

Mantry Aszem Wohu (27.14) i Jenghe Hatam (27.15) w Aweście według edycji Geldnera.

Aszem Wohu (awestyjskie aṣ̌əm vohū) – jedna z najważniejszych mantr zaratusztriańskich. Nazwa pochodzi od dwóch początkowych słów. Tekst formuły znajduje się w Jasnie 27.14 i należy do najstarszych utworów zaratusztriańskich. Ze względu na archaiczność języka, niejasną składnię i wieloznaczność najważniejszych słów jej dokładne znaczenie pozostaje przedmiotem sporów badawczych.

Znaczenie

Aszem Wohu, Ahuna Wairja, Jenghe Hatam i Airjaman Iszja to cztery najważniejsze mantry zaratusztriańskie. Trzy pierwsze poprzedzają Gathy w układzie Jasny, natomiast Airjaman Iszja następuje po nich. Według Schlerath'a Aszem Wohu jest jedną z najstarszych formuł modlitewnych w zaratusztrianizmie i mogła być używana już w czasach Zaratusztry lub jego bezpośrednich następców. Według zaratusztriańskiej tradycji formuła ta została wypowiedziana przez Ahurę Mazdę na początku istnienia kosmosu. Jest jedną z najczęściej recytowanych mantr, obok Ahuna Wairji. Uważa się, że formuła została ułożona tak, aby skupiać uwagę wiernego na Aszy oraz na jej uosobieniu Amszaspandzie Asza Wahiszta. W dwunastu słowach mantry pojęcie aṣ̌a pojawia się trzy razy.

Mantra była i jest ważna zarówno w praktyce indywidualnej, jak i liturgicznej. Teksty religijne podkreślają konieczność starannej i uważnej recytacji. Wypowiada się ją w różnych sytuacjach dnia codziennego, na przykład przy zmianie pozycji podczas snu. Towarzyszy także rytuałom oczyszczenia, takim jak padiab. W praktyce łączy się ją z innymi formułami i modlitwami, a liczba jej powtórzeń zależy od kontekstu – na przykład przed Srosz Badż recytuje się ją trzy razy.

We fragmencie sasanidzkiej Awesty znanym jako Hadocht nask znajduje się lista korzyści, jakie niesie ze sobą recytowanie Aszem Wohu. Szczególną siłę przypisywano wypowiedzeniu mantry przed śmiercią – miało to gwarantować ochronę duszy umarłego. Według Skjærvø tekst mantry mówi o nagrodzie czekającej na tych, którzy swoimi działaniami przyczyniają się do odnowienia pierwotnego ładu świata ustanowionego przez Ahurę Mazdę. Ten sam badacz podaje także, że w zaratusztriańskiej tradycji formuła jest uważana za silną broń przeciw dewom.

Awesta

W relacji do innych tekstów awestyjskich

Aszem Wohu znajduje się w Jasnie 27.14, między Ahuna Wairją z Jasny 27.13 a Jenghe Hatam z Jasny 27.15. Formuła poprzedza Gathę Ahunawaiti i wchodzi w skład Staota Jesnja. Aszem Wohu występuje lub jest przywoływana ponad dwieście razy w Aweście. Jest recytowana po odśpiewaniu każdej sekcji w Gathach. Skjærvø zwraca uwagę, że w Aweście jedna lub dwie recytacje tej formuły często występują przed albo po większych tekstach. Z tego powodu niektórzy badacze interpretują Aszem Wohu i inne wielkie mantry także jako elementy organizujące strukturę tekstu awestyjskiego, przypisując im funkcję podobną do interpunkcji lub znaków oddzielających poszczególne sekcje.

Tekst

Mantra pojawia się w Jasnie 27.14. W edycji Geldnera tekst brzmi:

aṣ̌əm vohū vahištəm astī
uštā astī uštā ahmāi
hyat̰ aṣ̌āi vahištāi aṣ̌əm

Nieznany, edycja K. F. Geldner, Jasna 27.14

Mantra składa się z dwunastu słów ułożonych według rytmicznego i aliteracyjnego wzorca. Taki zabieg mógł mieć na celu ułatwianie zapamiętywania formuły zwykłym wiernym. Tekst powtarza słowa związane z pojęciami aša (prawda, ład), vohū (dobra, a w formie vahišta najlepsza) i uštā (upragniona, pożądana). W większości manuskryptów pojawiają się tylko dwa początkowe słowa formuły, co wskazuje, że tekst był dobrze znany i mógł być przywoływany skrótowo.

Egzegeza

Aszem Wohu była przedmiotem egzegezy już w okresie Młodszej Awesty. Zdaniem Ahmadiego jest to dowód na to, że już w tamtych czasach istniały niejasności co do znaczenia tej formuły. Komentarz do mantry znajduje się w Jasnie 20.1 – 3, wchodzącej w skład tak zwanego Bajan Jasztu. Według Jasny 20.1 przez recytację pierwszego wersu przypisuje się Aszy najlepsze z tego, co dobre. Według Jasny 20.2 przez recytację drugiego wersu powierza się każdego człowieka miłującego Aszę każdemu innemu człowiekowi, który również miłuje Aszę. Według Jasny 20. 3 przez recytację trzeciego wersu oddaje się prawdę mantry Aszy Wachiszcie, do której należy asza.

Informacje z Awesty

Jasna 61.1 przywołuje Aszem Wohu jako formułę mogącą łączyć świat materialny ze światem niematerialnym. Fragment Hadocht nasku z sasanidzkiej Awesty zawiera opis korzyści wynikających z recytacji Aszem Wohu. Tekst podkreśla, że mantrę należy recytować z wiarą i służy ona oddaniu czci całemu dobremu stworzeniu. Jej poprawna recytacja zwiększa siły duchowe wiernego. Odmawianie Aszem Wohu jest równoznaczne z wykonaniem stu aktów oddawania czci (khshnaothra) Aszy. Okoliczności recytowania mantry mogą jeszcze zwielokrotnić jej moc:

• przed jedzeniem i piciem wielokrotność to dziesięć
• przed spożyciem haomy wielokrotność to sto
• przed snem wielokrotność to tysiąc
• przed stosunkiem seksualnym lub zaraz po przebudzeniu wielokrotność to dziesięć tysięcy
• przed śmiercią wielokrotność to nieskończoność

Późniejsza tradycja

W późniejszej tradycji zaratusztriańskiej Aszem Wohu zachowała znaczenie jednej z najważniejszych i najczęściej używanych mantr. Wchodzi w skład codziennej praktyki indywidualnej i liturgicznej. Znajomość tej mantry pozostaje jednym z elementów tożsamości zaratusztriańskiej. Niektóre organizacje zaratusztriańskie w Indiach wymagają umiejętności recytowania mantr Ahuna Wairja i Aszem Wohu po awestyjsku od migrantów z Iranu, którzy szukają u nich wsparcia.

Sogdyjska wersja

W manuskryptach odkrytych w Dunhuang znaleziono sogdyjską wersję Aszem Wohu. Tekst wykazuje osobliwości językowe w porównaniu z zachowaną wersją awestyjską. Zdaniem Gershevitch'a może to świadczyć o tym, że mantra była rozpowszechniona wśród ludów irańskich jeszcze przed pojawieniem się Zaratusztry. Jenny Rose podaje, że w sogdyjskiej wersji odpowiednikiem awestyjskiego ašəm jest forma -rtm, identyczna ze staroperskim -rtam.

Interpretacje

Dokładne znaczenie mantry nie jest pewne. Badacze proponują różne tłumaczenia i teorie dotyczące sensu. Poniższe interpretacje podane są w porządku chronologicznym.

Lentz

Wolfgang Lentz tłumaczył formułę następująco:

Prawda [jest] dobrem. Jest najwyższym dobrem.
Zawiera się w pragnieniu, [a konkretnie] w pragnieniu
[prawdy], [skierowanym] ku temu, co [jest] prawdą [jako] najwyższe dobro.

Nieznany, tłumaczenie Wolfgang Lentz, Jasna 27.14

Lentz uważał, że Aszem Wohu można odczytać na kilka sposobów. Według niego mantra nie jest zwykłą grą słów, tylko poetycką definicją. Formuła zestawia kilka podstawowych motywów: prawdę, dobro, pragnienie i bycie, ale tematem nadrzędnym pozostaje prawda. Lentz parafrazuje sens tak: prawda jako zasada oznacza uznanie wartości moralnych. Opiera się na wolnym wyborze, jest częścią każdego dobrego pragnienia i jest realizowana, gdy człowiek dąży do prawdy. Mantra ma być poetyckim podsumowaniem tego teologicznego przekazu.

Gershevitch

Ilia Gershevitch tłumaczył formułę następująco:

Prawda jest najcenniejszym dobrem: z własnej woli [uštā], zgodnie z [jego] życzeniem [uštā], Prawda przysługuje temu, kto jest najlepszy wobec Prawdy.

Nieznany, tłumaczenie Ilia Gershevitch, Jasna 27.14

Zdaniem Gershevitch'a mantra nie zawiera niczego specyficznie zaratusztriańskiego i mogłaby być pochwałą rta (prawda i ład) z irańskiej starożytności, jeszcze przed pojawieniem się awestyjskiego terminu aša.

Humbach

Helmut Humbach, we współpracy z innymi badaczami stworzył kilka tłumaczeń formuły.

Z Pallanem Ichaporią zaproponował dwie wersje:

Prawda jest najlepsza [ze wszystkiego, co] dobre.
Zgodnie z pragnieniem, to, czego się pragnie,
jest prawdą dla Tego/tego, który [reprezentuje] najlepszą prawdę

Nieznany, tłumaczenie Helmut Humbach i Pallan Ichaporia, wersja I, Jasna 27.14

Prawda jest najlepsza [ze wszystkiego, co] dobre.
Zgodnie z pragnieniem, zgodnie z pragnieniem, prawda
jest dla Tego/tego, który [reprezentuje] najlepszą prawdę

Nieznany, tłumaczenie Helmut Humbach i Pallan Ichaporia, wersja II, Jasna 27.14

Wraz z Elfenbeinem i Skjærvø tłumaczył formułę na trzy różne sposoby:

Prawda jest najlepsza [jako część wszystkiego, co] dobre.
Zgodnie z pragnieniem [wszystkie] upragnione [rzeczy] są dostępne [jako] prawda
dla [tego], co [jest] najlepszą prawdą.

Nieznany, tłumaczenie Helmut Humbach, Josef Elfenbein i Prods Oktor Skjaervo, wersja I, Jasna 27.14

Prawda jest najlepsza [jako część wszystkiego, co] dobre.
Zgodnie z pragnieniem [wszystkie] upragnione [rzeczy] są dostępne [jako] prawda
dla [tego], który [jest] Najlepszą Prawdą.

Nieznany, tłumaczenie Helmut Humbach, Josef Elfenbein i Prods Oktor Skjaervo, wersja II, Jasna 27.14

Prawda jest najlepsza [jako część wszystkiego, co] dobre.
Zgodnie z pragnieniem [wszystkie] upragnione [rzeczy] są dostępne [jako] prawda
dla [tego], który [reprezentuje] najlepszą prawdę.

Nieznany, tłumaczenie Helmut Humbach, Josef Elfenbein i Prods Oktor Skjaervo, wersja III, Jasna 27.14

Razem z Klausem Faiss'em przetłumaczył formułę na angielski i niemiecki:

Prawda jest najlepszym/najwyższym dobrem/posiadaniem.
Zgodnie z pragnieniem / według woli [rzeczy] upragnione są [dostępne]
[jako] prawda dla Tego, który [jest] Najlepszą Prawdą.

Nieznany, tłumaczenie Helmut Humbach i Klaus Faiss, wersja angielska, Jasna 27.14

Prawdziwość jest najlepszym/najwyższym dobrem.
Według życzenia/upodobania upragnione [rzeczy] są dostępne jemu,
Najlepszej Prawdziwości, [jako] prawdziwość.

Nieznany, tłumaczenie Helmut Humbach i Klaus Faiss, wersja niemiecka, Jasna 27.14

Humbach uważał, że mantra została celowo ułożona jako krótka i zawierająca powtórzenia. Miało to na celu ułatwić jej naukę i zapamiętywanie każdemu, nawet prostym ludziom. Celowa była też niejednoznaczność jej treści – miało to skłaniać bardziej refleksyjnych wyznawców do medytacji nad prawdą, dobrem i pragnieniem oraz relacjami między nimi.

Boyce

Mary Boyce tłumaczyła formułę następująco:

Asza jest dobra, jest najlepsza. Według życzenia jest, według życzenia [niech] będzie dla nas. Asza należy do Aszy Wahiszty.

Nieznany, tłumaczenie Mary Boyce, Jasna 27.14

Boyce interpretowała Aszem Wohu jako krótką, bardzo starą mantrę skupiającą uwagę wiernego na Aszy i jednocześnie na Amszaspandzie Asza Wahiszta.

Kellens

Jean Kellens tłumaczył formułę następująco:

Dobra Asza jest bardzo dobra.
uštā jest uštā dla niego.
Co znaczy, że Asza jest dla bardzo dobrej Aszy

Nieznany, tłumaczenie Jean Kellens, Jasna 27.14

Kellens interpretował mantrę jako skondensowany komentarz do pojęcia Aszy, zbudowany z fraz zaczerpniętych z Gath: uštā ahmāi z Jasny 43.1 oraz ašəm vohū z Jasny 51.20. Według niego formuła ma charakter niemal tautologicznej gry pojęciowej i jest próbą wydobycia logiki pojęcia Aszy przez celowe napięcie między powtórzeniem, przesunięciem i objaśnieniem.

Skjærvø

Prods Oktor Skjaervo tłumaczył formułę następująco:

Ład jest najwyższym dobrem [najlepszą nagrodą] jakie istnieje.
Istnieją upragnione rzeczy w pragnieniu tego,
gdy [czyjś] Porządek [jest] dla Najlepszego Porządku
[Gdy ludzie postępują zgodnie z porządkiem ustanowionym przez Ahurę Mazdę, czeka ich spełnienie pragnień].

Nieznany, tłumaczenie Prods Oktor Skjaervo, Jasna 27.14

Skjærvø interpretował Aszem Wohu jako formułę dotyczącą ładu i korzyści płynących z udziału w odnowieniu pierwotnego porzadku ustanowionego przez Ahurę Mazdę. W jego przekładzie aša oznacza „ład”, „porządek świata”. Wierni, którzy wpisują się w ten ład, zostaną nagrodzeni przez Mazdę.

Ahmadi

Amir Ahmadi tłumaczył formułę następująco:

Boska aša jest najlepsza. Jest spełnieniem; [jest] spełnieniem dla niej [duszy] [albo: recytacja uštā ahmāi jest równoznaczna ze spełnieniem, tj. spełnieniem pragnienia duszy dotyczącego najlepszego istnienia], ponieważ [podtrzymywanie] aša służy [osiągnięciu] najbardziej boskiej aša.

Nieznany, tłumaczenie Amir Ahmadi, Jasna 27.14

Ahmadi uważał mantrę za formułę eschatologiczną. Uważał, że mówi ona o związku między doczesnym życiem a życiem pozagrobowym. Aša w mantrze ma dwojakie znaczenie. W pierwszym oznacza ład stworzonego świata, który jest najlepszy dla ludzi w ciągu ich życia. W drugim oznacza porządek boskiej sfery, który jest pośmiertną nagrodą dla prawych wyznawców.

Bibliografia

• Amir Ahmadi, „Some Remarks Regarding the aṣ̌ǝm vohū” w: Indo-Iranian Journal, Vol. 58, No. 2, 2015, s. 101–116.
• Miguel Ángel Andrés‐Toledo, „Primary Sources – Avestan and Pahlavi” w: Michael Stausberg, Yuhan Sohrab‐Dinshaw Vevaina, Anna Tessmann (red.), „The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism”, Wiley Blackwell, 2015, s. 519–528. ISBN 9781444331356.
• Mary Boyce: A History of Zoroastrianism: the Early Period, vol. I. Brill, 1996. ISBN 9789004104747.
• Mary Boyce, „Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices”, Routledge, 2000. ISBN 9780415239035.
• James Darmesteter (tłum.), „The Zend-Avesta”, vol. 2, The Sacred Books of the East, Oxford, 1883.
• Maneckji Nusservanji Dhalla, „Zoroastrian Theology - From the Earliest Times to the Present Day”, Nowy Jork, 1914.
• Karl F. Geldner, „Avesta - The Sacred Books of the Parsis”, vol. I, Stuttgart, 1896.
• Almut Hintze, „Zarathustra’s Time and Homeland Linguistic Perspectives” w: Michael Stausberg, Yuhan Sohrab‐Dinshaw Vevaina, Anna Tessmann (red.), „The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism”, Wiley Blackwell, 2015, s. 31–38. ISBN 9781444331356.
• Helmut Humbach, Josef Elfenbein, Prods Oktor Skjaervo, „The Gāthās of Zarathushtra and the Other Old Avestan Texts”, Volume 1 – Introduction: Text and Translation, Heidelberg, 1991. ISBN 9783533044734.
• Helmut Humbach, Josef Elfenbein, Prods Oktor Skjaervo, „The Gāthās of Zarathushtra and the Other Old Avestan Texts”, Volume 2 – Commentary, Heidelberg, 1991. ISBN 9783533044734.
• Helmut Humbach, Klauss Faiss, „Zarathushtra and his Antagonists: A Sociolinguistic Study with English and German Translation of His Gathas”, Wiesbaden, 2010. ISBN 9783895007682.
• Helmut Humbach, Pallan Ichaporia, „The Heritage of Zarathushtra: A New Translation of His Gathas”, Heidelberg, 1994. ISBN 9783825302511.
• Jean Kellens, „Etudes avestiques et mazdéennes: Volume 3, Le long préambule du sacrifice (Yasna 16 à 27.12, avec les intercalations de Visprad 7 à 12)”, Paryż, 2010. ISBN 9782701802725.
• Jean Kellens, „The Gāthās, Said to Be of Zarathustra” w: Michael Stausberg, Yuhan Sohrab‐Dinshaw Vevaina, Anna Tessmann (red.), „The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism”, Wiley Blackwell, 2015, s. 44–50. ISBN 9781444331356.
• Firoze M. Kotwal, Philip G. Kreyenbroek, „Prayer” w: Michael Stausberg, Yuhan Sohrab‐Dinshaw Vevaina, Anna Tessmann (red.), „The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism”, Wiley Blackwell, 2015, s. 333–344. ISBN 9781444331356.
• Wolfgang Lentz, „ASHEM VOHU (YASNA 27, 14)” w: J. C. Heesterman , G. H. Schokker , V. I. Subramoniam (red.), „Pratidanam: Indian, Iranian, and Indo-European Studies Presented to Franciscus Bernardus Jacobus Kuiper on His Sixtieth Birthday: 34”, Haga, Paryż, 1968, s. 160–169.
• Jenny Rose, „Zoroastrianism: An Introduction”, I.B. Tauris, 2011. ISBN 9781848850873.
• Bernfried Schlerath, AŠƎM VOHŪ, Encyclopedia Iranica.
• Nicholas Sims–Williams, Ilya Gershevitch, „The Sogdian Fragments of the British Library” w: Indo-Iranian Journal, wol. 18, No. 1/2 (czerwiec/lipiec 1976), s. 43–82.
• Prods Oktor Skjærvø, Introduction to Zoroastrianism, 2012.
• Michael Stausberg, Ramiyar P. Karanjia, „Rituals” w: Michael Stausberg, Yuhan Sohrab‐Dinshaw Vevaina, Anna Tessmann (red.), „The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism”, Wiley Blackwell, 2015, s. 363–377. ISBN 9781444331356.
• Alan V. Williams, „Purity and Pollution / The Body” w: Michael Stausberg, Yuhan Sohrab‐Dinshaw Vevaina, Anna Tessmann (red.), „The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism”, Wiley Blackwell, 2015, s. 345–361. ISBN 9781444331356.