Wolna treść – Wikipedia, wolna encyklopedia
Przejdź do zawartości
Menu główne
Menu główne
przypnij
ukryj
Nawigacja
Strona główna
Losuj artykuł
Kategorie artykułów
Najlepsze artykuły
Częste pytania (FAQ)
Dla czytelników
O Wikipedii
Kontakt
Dla wikipedystów
Pierwsze kroki
Portal wikipedystów
Ogłoszenia
Zasady
Pomoc
Strony specjalne
Ostatnie zmiany
Szukaj
Szukaj
Wygląd
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Narzędzia osobiste
Wspomóż Wikipedię
Utwórz konto
Zaloguj się
Spis treści
przypnij
ukryj
Początek
1
Definicja
2
Kwestie prawne
Przełącz podsekcję Kwestie prawne
2.1
Copyright
2.2
Domena publiczna
2.3
Copyleft
3
Wykorzystanie
Przełącz podsekcję Wykorzystanie
3.1
Media
3.2
Oprogramowanie
3.3
Inżynieria i technologia
3.4
Nauka
4
Zobacz też
5
Przypisy
6
Linki zewnętrzne
Przełącz stan spisu treści
Wolna treść
73 języki
Afrikaans
العربية
Авар
Башҡортса
Беларуская (тарашкевіца)
Беларуская
Български
বাংলা
Català
Нохчийн
کوردی
Čeština
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
فارسی
Suomi
Français
Gaeilge
Galego
Hawaiʻi
עברית
हिन्दी
Magyar
Հայերեն
Bahasa Indonesia
Igbo
Ilokano
Íslenska
Italiano
日本語
Қазақша
한국어
Къарачай-малкъар
Kurdî
Lietuvių
Latviešu
മലയാളം
Монгол
Bahasa Melayu
Napulitano
Nederlands
Nupe
Português
Română
Русский
سنڌي
Srpskohrvatski / српскохрватски
සිංහල
Simple English
Slovenčina
Soomaaliga
Shqip
Српски / srpski
Svenska
ꠍꠤꠟꠐꠤ
தமிழ்
ไทย
Tagalog
Türkçe
Українська
اردو
Tiếng Việt
吴语
閩南語 / Bân-lâm-gí
粵語
中文
Edytuj linki
Artykuł
Dyskusja
polski
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Narzędzia
Narzędzia
przypnij
ukryj
Działania
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Ogólne
Linkujące
Zmiany w linkowanych
Prześlij plik
Link do tej wersji
Informacje o tej stronie
Cytuj ten artykuł
Zobacz skrócony adres URL
Przełącz na starszy parser
Drukuj lub eksportuj
Utwórz książkę
Pobierz jako PDF
Wersja do druku
W innych projektach
Wikimedia Commons
Element Wikidanych
Wygląd
przypnij
ukryj
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Logotyp wolnych dóbr kultury
Wolna treść, wolne informacje – dowolnego rodzaju dzieło twórcze spełniające cechy wolnego dobra kultury.
Definicja[edytuj | edytuj kod]
Wolnym dobrem kultury (wolną treścią) jest, zgodnie z definicją wolnych dóbr kultury, dzieło, nieobjęte istotnymi ograniczeniami prawnymi wobec wolności:
wykorzystywania utworu i czerpania korzyści z jego używania
poznawania utworu i stosowania nabytej w ten sposób wiedzy
tworzenia i rozpowszechniania kopii informacji lub utworu
wprowadzania zmian i poprawek, i rozpowszechniania utworów pochodnych[1][2].
Chociaż w codziennym użytkowaniu istnieje wiele definicji, wolne treści pod względem prawnym są bardzo podobne, jeśli nie identyczne, do otwartych treści. Analogicznie alternatywne pojęcia wolnego i otwartego oprogramowania różnią się kwestiami raczej filozoficznymi niż prawnymi[3][4][5].
Na przykład Open Knowledge Foundation w Open Definition opisuje „otwartość” jako synonim „wolności” używanej w nazwie „wolnych dóbr kultury” (jak w przypadku definicji otwartego źródła i definicji wolnego oprogramowania)[6]. Dla wolnych lub otwartych treści oba ruchy polecają te same trzy licencje Creative Commons, w CC BY, CC BY-SA i СС0[7][8][9].
Kwestie prawne[edytuj | edytuj kod]
Symbole graficzne
Copyright
Symbol stosowany w projektach Wikimedia Foundation oznaczający materiały dostępne w domenie publicznej
Copyleft
Copyright[edytuj | edytuj kod]
Copyright (por. wszelkie prawa zastrzeżone) to prawna koncepcja, która daje autorowi możliwość kontroli korzystania z jego dzieła. W wielu krajach kontrola ta jest ograniczona czasowo, a po upływie określonego terminu utwór wchodzi do domeny publicznej. W czasie obowiązywania pełni praw autorskich korzystanie z utworu może mieć miejsce jedynie za zgodą autora, chyba że mieści się w granicach dozwolonego użytku. Tradycyjna kontrola autorska ogranicza korzystanie z utworu do tych, którzy albo płacą autorowi za korzystanie z treści, albo działają w granicach dozwolonego użytku. Po drugie, system ten ogranicza korzystanie z treści, których autora trudno odnaleźć[10]. Po trzecie, buduje ona bariery między autorami, ograniczając twórczość pochodną, między innymi mash-upy i współtwórczość[11].
Domena publiczna[edytuj | edytuj kod]
Domena publiczna to zbiór prac twórczych, których majątkowe prawa autorskie wygasły lub nie istniały; a także zbiór tworów, które nie są przedmiotem prawa autorskiego. Każdy może modyfikować, rozpowszechniać lub w inny sposób korzystać z utworów, bez majątkowych skutków autorskoprawnych. Utwór znajdujący się w domenie publicznej lub będący przedmiotem wolnej licencji może być określany jako copycenterstyle=\"position:relative;top:-.4em; white-space: nowrap; font-size:x-small;\"</span"},{"html":""}]]}'(inne języki)
[12].
Copyleft[edytuj | edytuj kod]
Copyleft to gra słowna, nazwa praktyki stosowania norm prawa autorskiego w celu usunięcia ograniczeń rozpowszechniania kopii i zmodyfikowanych wersji dzieła[13]. W przeciwieństwie do dzieł w domenie publicznej, autor zachowuje prawa autorskie do utworu, jednak udziela każdemu niewyłącznej licencji na rozpowszechnianie i często także modyfikowanie utworu. Licencje copyleft wymagają, aby wszelkie utwory pochodne były rozpowszechniane na tych samych warunkach, co utwór pierwotny. Symbol powszechnie powiązany z copyleftem to odwrócony znak ochrony praw autorskich. W odróżnieniu od symbolu copyright, symbol copyleft nie jest określony przez prawo[14].
Wykorzystanie[edytuj | edytuj kod]
Logotypy inicjatyw z wymienionych dziedzin
Creative Commons
Open Source Initiative
Free Software Foundation
Open Hardware
Otwarty dostęp
Media[edytuj | edytuj kod]
W mediach, do których zalicza się teksty, przekaz audio i wideo, wolne licencje, w tym niektóre licencje Creative Commons, dozwalają na rozprzestrzenianie utworów pod pewnymi jasno określonymi warunkami. Nie wszystkie licencje Creative Commons są wolne: różnią się znacznie pod względem dozwolonego zakresu eksploatacji. W lutym 2008 wolne licencje CC zostały zatwierdzone jako „odpowiednie dla wolnych dóbr kultury”[15]. Istnieją repozytoria, które zbierają wyłącznie wolne treści (zdjęcia, cliparty, muzykę)[16] i literaturę[17].
Oprogramowanie[edytuj | edytuj kod]
Modele rozwoju otwartego oprogramowania zawierają procesy eksperckiej recenzji i dają korzyści wynikające ze współpracy, podobnie jak w przypadku klasycznych modeli prowadzenia badań naukowych. Mają także struktury społeczne, w których, w wyniku tego modelu motywacyjnego, zmniejszają się koszty produkcji[18].
Jeżeli zainteresowanie składnikiem oprogramowania jest wystarczająco duże, wykorzystywanie technologii peer-to-peer może zmniejszyć koszty dystrybucji oprogramowania, zdejmując ciężar utrzymania infrastruktury z deweloperów. Ponieważ oprogramowanie jest jednocześnie dostarczane przez konsumentów, modele dystrybucji są mierzalne, to znaczy metoda da się zastosować niezależnie od liczby konsumentów. W niektórych przypadkach dostawcy wolnego oprogramowania mogą używać technologii peer-to-peer jako sposobu dystrybucji[19].
Inżynieria i technologia[edytuj | edytuj kod]
Zasady wolnej treści zostały wdrożone na przykład w inżynierii, gdzie wiedza może być łatwo rozpowszechniana w celu zmniejszenia kosztów związanych z rozwojem projektów. Zasady otwartego designu mogą być stosowane w, między innymi, telefonii mobilnej, rękodziele, przemyśle motoryzacyjnym[20], a nawet rolnictwie[21].
Nauka[edytuj | edytuj kod]
Większość prac naukowych nie jest darmowa, choć odsetek prac otwarcie dostępnych gwałtownie rośnie. Autorzy mogą traktować otwarty dostęp do publikacji jako sposób na poszerzenie publiczności w celu zwiększenia wpływu publikacji, mogą też wspierać otwarty dostęp z pobudek ideologicznych[22][23][24]. Wydawcy otwartego dostępu, między innymi Public Library of Science i Biomed Central, zapewniają infrastrukturę recenzji i publikowania otwartych tekstów naukowych. Otwarte modele publikacji są bardziej popularne w dziedzinie nauk ścisłych niż humanistycznych. Niektóre uniwersytety, na przykład Massachusetts Institute of Technology, wprowadziły politykę wspierania otwartego dostępu poprzez wprowadzenie otwartych mandatów[25]. W tradycyjnych czasopismach bywają stosowane alternatywne metody, do których należy opóźnienie publikacji na otwartych zasadach lub obciążanie badaczy kosztami publikowania prac w otwartym dostępie[26][27]. Niektóre instytucje finansowe, przykładowo National Institutes of Health, stawiają wymóg grantowy, by prace naukowe były publikowane w domenie publicznej[28][29]. Korzystanie z otwartej treści jest metodą redukcji kosztów zbierania informacji, jako że szkoły wyższe zwykle płacą za dostęp do tradycyjnych publikacji[30][31].
Prenumerata czasopism o nie-wolnej treści może być kosztowna dla uczelni, podczas gdy tworzenie publikacji i recenzja nie odbywa się na koszt wydawców. To doprowadziło do sporów między wydawcami i niektórymi uniwersytetami o koszty prenumeraty, np. University of California vs. the Nature Publishing Group[32][33].
Niektóre uniwersytety, na przykład MIT, dostarczają na potrzeby dydaktyczne wolno dostępne materiały edukacyjne (skrypty, nagrania, przewodniki). Taka treść za pomocą Internetu jest udostępniana szerokiej publiczności. Jej publikacja może odbywać się na podstawie decyzji obowiązującej na całej uczelni[34] albo podejmowanej przez pojedyncze jednostki organizacyjne czy naukowców.
Zobacz też[edytuj | edytuj kod]
Wykaz literatury uzupełniającej: Wolna treść.
otwarta treść
ruch wolnej kultury
wolność informacji
open hardware
projekt Gutenberg
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
↑
Definition of Free Cultural Works [online], freedomdefined.org [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
Dlaczego wolne oprogramowanie potrzebuje wolnej dokumentacji [online], gnu.org [dostęp 2016-06-09] .
↑
Dlaczego otwartemu oprogramowaniu umyka idea Wolnego Oprogramowania [online], gnu.org [dostęp 2016-06-09] .
↑
Christopher M.Ch.M. Kelly Christopher M.Ch.M., Two Bits. The Cultural Significance of Free Software [online], 2008  (ang.).
↑
Goodbye, „free software”; hello, „open source” [online], catb.org [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑ Open Definition 2.1 na opendefinition.org: „Określona powyżej istota Definicji Otwartej Wiedzy odpowiada definicji «otwartości» przyjętej przez Open Source Definition oraz tego, co «wolne» wedle Definition of Free Cultural Works. Pierwotnie Open Definition została wywiedziona z Open Source Definition, która z kolei została wywiedziona z «Debian Free Software Guidelines»”.
↑
Open Knowledge Open Definition Group, Definicja Otwartej Wiedzy – Open Definition – Defining Open in Open Data, Open Content and Open Knowledge [online], opendefinition.org [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
Creative Commons 4.0 BY and BY-SA licenses approved conformant with the Open Definition [online], blog.creativecommons.org, 27 grudnia 2013 [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
Open Definition 2.0 released [online], blog.creativecommons.org, 7 października 2014 [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
Orphan Works [online], copyright.gov [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
BenB. Depoorter BenB., FrancescoF. Parisi FrancescoF., Fair use and copyright protection: a price theory explanation, „International Review of Law and Economics”, 4, 17th Annual Conference of the European Association of Law & Economics, Ghent, Belgium, September 2000, 2002, s. 453–473, DOI: 10.1016/S0144-8188(01)00071-0 [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
copycenter [online], catb.org [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
SS. Dusollier SS., Open source and copyleft. Authorship reconsidered?, „Columbia journal of Law and the Arts”, 26 (296), 2003  (ang.).
↑
BrentB. Hall BrentB., Michael G.M.G. Leahy Michael G.M.G., Open Source Approaches in Spatial Data Handling, Springer Science & Business Media, 27 września 2008, ISBN 978-3-540-74831-1 [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
Approved for Free Cultural Works [online], blog.creativecommons.org, 21 lutego 2008 [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
iRate Radio – Home [online], sourceforge.net [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
No Cost or Freedom? [online], gutenberg.org [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
MikkoM. Mustonen MikkoM., Copyleft – the economics of Linux and other open source software [online], valt.helsinki.fi [dostęp 2009-03-22] [zarchiwizowane z adresu 2009-03-24]  (ang.).
↑
MichelM. Pawlak MichelM., CiaránC. Bryce CiaránC., StéphaneS. Laurière StéphaneS., The Practice of Free and Open Source Software Processes, „Rapport de recherche”, 6519, hal.inria.fr, 28 maja 2008, ISSN 0249-6399 [dostęp 2009-03-22]  (ang.).
↑
Das offenste aller Autos [online], heise.de [dostęp 2016-06-09]  (niem.).
↑
Stewart, Jr., C.C. Neal C.C., Open-source Agriculture [online], isb.vt.edu, 2005 [dostęp 2009-03-22]  (ang.).
↑
AlmaA. Swan AlmaA., SheridanS. Brown SheridanS., Open access self-archiving: An author study [online], 2005  (ang.).
↑
TheoT. Andrew TheoT., Trends in Self-Posting of Research Material Online by Academic Staff, 30 października 2003, ISSN 1361-3200 [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
KeyK. Perspectives KeyK., JISC/OSI Journal Authors Survey Report [online], jisc.ac.uk [dostęp 2009-03-22] [zarchiwizowane z adresu 2009-03-24]  (ang.).
↑
MIT faculty open access to their scholarly articles [online], news.mit.edu, 20 marca 2009 [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑ Policy of the Society for General Microbiology towards author self-archiving on PubMed Central and institutional and other repositories. mic.sgmjournals.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-26)].
↑
OnlineOpen Without a Creative Commons License [online], olabout.wiley.com [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
MaryanneM. Haslam MaryanneM., NHMRC Partnership Projects Funding Policy [online], nhmrc.gov.au [dostęp 2016-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2009-03-17]  (ang.).
↑
Policy on Enhancing Public Access to Archived Publications Resulting from NIH-Funded Research [online], grants.nih.gov, 3 lutego 2005 [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
SusanS. Mayor SusanS., Libraries face higher costs for academic journals, „BMJ: British Medical Journal”, 7394, 2003, s. 840, ISSN 0959-8138, PMID: null, PMCID: PMC1125769 [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
Journal Price Survey (1994-2014) [online], ams.org [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
↑
Response from the University of California to the Public statement from Nature Publishing Group regarding subscription renewals at the California Digital Library [online], osc.universityofcalifornia.edu, 10 czerwca 2010 [dostęp 2016-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2010-06-26]  (ang.).
↑
NigelN. Hawkes NigelN., Boycott ‘greedy’ journal publishers, say scientists [online], timesonline.co.uk, 29 kwietnia 2011 [dostęp 2016-06-09] [zarchiwizowane z adresu 2011-04-29]  (ang.).
↑
About OCW [online], ocw.mit.edu [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]
Peter B.P.B. Meyer Peter B.P.B., Episodes of collective invention [online], bls.gov, 4 sierpnia 2003 [dostęp 2016-06-09] .
Open Knowledge [online], okfn.org [dostęp 2016-06-09] .
strona główna serwisu
What is free content? – WikiEducator [online], wikieducator.org [dostęp 2016-06-09]  (ang.).
p
d
e
Aktywizm w obszarze dóbr niematerialnych
Licencjepojęcia
licencje otwartego oprogramowania
licencja otwarta
copyleft
wszelkie prawa zastrzeżone
wzorce licencji
Creative Commons
uznanie autorstwa
użycie niekomercyjne
bez utworów zależnych
na tych samych warunkach
sampling
GNU
GNU General Public License
GNU Lesser General Public License
GNU Free Documentation License
Licencja Wolnej Sztuki
Design Science License
Affero General Public License
BSD
BSD-old
BSD-new
licencja X10
licencja MIT
Ekonomia
cyfrowy znak wodny
Open Music Model
organizacja zbiorowego zarządzania
piractwo medialne
royalty free
tantiema
utracona sprzedaż
wideo na życzenie
zarządzanie prawami cyfrowymi
Koncepcje
infoanarchizm
otwarta treść
wolna treść
otwarty rząd
Open Hardware
otwarta nauka
otwarte zasoby edukacyjne
otwarte oprogramowanie
otwarty dostęp
otwarty standard
wolne i otwarte oprogramowanie
ruch wolnej kultury
Organizacje
Creative Commons
Electronic Frontier Foundation
Free Software Foundation
Partia Piratów
Wikimedia Foundation
Ludzie
Rickard Falkvinge
Lawrence Lessig
Richard Stallman
Peter Sunde
Aaron Swartz
Aleksandra Ełbakian
Utworydokumenty i manifesty
Budapeszteńska Inicjatywa Otwartego Dostępu (2002)
Guerilla Open Access Manifesto (2008)
dzieła kultury
Steal This Film (2006, 2007)
Good Copy Bad Copy (2007)
RiP!: A Remix Manifesto (2008)
TPB AFK: The Pirate Bay Away From Keyboard (2013)
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wolna_treść&oldid=80083759”
Kategoria:
Otwarta treść
Ukryte kategorie:
Szablon cytowania używa pól opisowych
Artykuły z propozycjami tłumaczeń
Szablony cytowania – problemy – cytuj – strona główna
Tę stronę ostatnio edytowano 29 cze 2026 o 03:40.
Strona została wyrenderowana z wykorzystaniem Parsoida.
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.
Polityka prywatności
O Wikipedii
Korzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność
Kontakty prawne i dotyczące bezpieczeństwa
Powszechne zasady postępowania
Dla programistów
Statystyki
Oświadczenie o ciasteczkach
Wersja mobilna
Szukaj
Szukaj
Przełącz stan spisu treści
Wolna treść
73 języki
Dodaj wątek